X
تبلیغات
آبیاری عمومی

 

آبیاری تحت فشار ( قسمت پنجم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

معيارهاي انتخاب سيستمهاي آبياري تحت فشار(باراني و قطره اي) لزوم مطالعه تناسب کیفی اراضی 

در انتخاب سيستمهاي مختلف آبياري تحت فشارعوامل مختلفي از قبيل شرايط آب و هوايي، خاك، آب ، مسائل اجتماعي، نوع مالكيتها و شكل و اندازه مزارع، نيروي كارگري مورد نياز، دخيل مي باشند. امروزه آبياري باراني براي بيشتر گياهان وتقريباً تمام خاكهاي قابل آبياري مناسب مي باشد، زيرا تنوع تجهيزات آبياري باراني در بازار و كنترل موثر آن در پخش آب موجب شده كه اين سيستم در بيشتر پستي و بلندي ها مفيد واقع شود و محدوديت آن منحصر به ميزان توانايي استفاده و مسائل اقتصادي مي باشد.

در خصوص كاربرد سيستمهاي آبياري قطره اي نيز كه بعنوان يك روش مدرن آبياري مطرح مي باشند محدوديتهايي در خصوص كيفيت آب، تجمع نمك در سطح خاك و محدوديتهاي فني- اقتصادي وجود دارد.

در طرح شبكه هاي آبياري تحت فشار علاوه بر ملاحظات فني و اجتماعي، شرايط آب و هوا و خاك براي منطقه طرح لزوم بررسي و انجام مطالعات تناسب كيفي اراضي كه ميزان مناسب بودن اراضي رابراي نوع معيني از كاربري مشخص مي كند بيش از پيش احساس مي گردد. در اين طرح ها تعيين و جانمايي سيستم هاي مختلف آبياري تحت فشار اعم از سيستمهاي آبياري باراني و قطره اي ضرورت داشته كه انجام مطالعات مذكور كمك شاياني به اين امر مي نمايد.

اجراي شبكه هاي آبياري و زهكشي بخصوص روشهاي آبياري تحت فشار در هر منطقه مستلزم شناسايي و مطالعه دقيق از وضعيت كليه پارامترهاي مربوطه و اثرگذار از قبيل پارامترهاي فيزيكي و غيرفيزيكي است تا پس از تجزيه و تحليل آنها نسبت به طراحي و اجراي پروژه در منطقه اقدام نمود.

بخشي از اين اطلاعات شامل اطلاعاتي است در مورد وضعيت اجتماعي و اق تصادي ، بازار فروش، روش مديريت، علايق و رغبت زارعين، تجارب محلي و ساير مواردي كه مي توانند امكان توسعه انواع مختلف روشهاي تحت فشار را براي منطقه بخصوص با محدوديت مواجه سازد.  بديهي است جمع آوري اين اطلاعات مي تواند موانع و محدوديت هاي موجود را شناسايي كرده و به طراح در انتخاب روش آبياري مناسب كمك نمايد.

بخشي ديگر، اطلاعات فيزيكي است كه عمدتا بعنوان پارامترهاي مورد نياز طراحي سيستم شناخته مي شوند و طراحي سيستم برپايه آنها استوار است. اين اطلاعات شامل موارد زير است:

اطلاعات مربوط به منابع آب و خاك

اطلاعات مربوط به شرايط آب و هوايي و اقليم منطقه طرح

اطلاعات مربوط به گياه

اطلاعات مربوط به روشهاي مختلف آبياري

قبل از پرداختن به موضوع لزوم مطالعات تناسب كيفي اراضي براي سيستمهاي مختلف آبياري تحت فشار ، مزاياي اين سيستمها نسبت به روشهاي سطحي از نظر وضعيت اراضي و مشخصات خاكها به شرح ذیل می باشد :

-       در اراضي پرشيب و با عوارض توپوگرافي زياد از ايجاد رواناب سطحي و فرسايش خاك كه از معايب آبياري سطحي در اين اراضي محسوب مي شوند مي توان بنحو مؤثري جلوگيري كرد.

-       با استفاده از روش هاي تحت فشار ميتوان اراضي يا خاكهایي با  بافتها و  خصوصيات مختلف و يا بصورت لايه لايه و مطبق را بنحو صحيحي آبياري كرد.

-       اراضي با عمق خاك محدود كه قابل تسطيح نيستند را ميتوان بدون تسطيح آبياري نمود.

-       در خاكهاي كم عمق و يا براي برخي محصولات با عمق ريشه كم و نيز در آبياريهاي اوليه كه آبياري بايد با عمق كم و در كوتاه مدت انجام شود روشهاي آبياري سطحي راندمان مطلوبي نداشته ولي آبياري باراني را مي توان با راندمان خوبي بكار برد. امكان سازگاري با انواع خاكها و نتيجه گيري مطلوب تر در خاكهاي سبك و سنگين نسبت به ساير روشها دارند. امكان سازگاري با هر نوع آرايش قطعه زراعي و نحوه استقرار گياه ( آبياري قطره اي) وجود دارد.

 

 

در طرح هاي توسعه منابع آب، در بسياري از موارد لازم است كه محدوده آبياري تحت فشار اعم از آبياري باراني و قطره اي بطور مجزا تعيين گردد. در اين موارد بر اساس ملاحظات فنی، نحوه تامين آب، تعيين فشارمورد نياز سيستم با توجه به دامنه متفاوت فشار براي انواع سيستمها، وضعيت توپوگرافي اراضي، ... محدوده اراضي مشخص مي گردد. اما يكي از مسائلي كه ممكن است پس از اجرا پديد آيد آن است كه سيستم انتخابي براي آبياري اراضي، مورد توافق زارعي كه سيستم آبياري براي آن طراحي گرديده است نباشد. لذا در صورت نبودن اين توافق، يا بايستي طراحي مطابق با قطعات زراعين و سيستم مورد نظر آنها انجام گردد (كه گاهي اينكار بخصوص در اراضي خرده مالكي اقتصادي نمي باشد)  و يا يك مديريت متمركز جهت بهره برداري از سيستمها ايجاد گردد، بطوري كه زارعين محدوده طرح هيچگونه دخالت مستقيمي در آبياري قطعه خود نداشته و تابع آن مديريت باشند. از آنجا كه دسترسي به آب و تامين آن در حيطه مالكيت عمومي قرار داشته و از توليت مشخصي برخوردار است دستيابي به سازمان مورد نظر جهت بهره برداري در شرايط طرح با سهولت بيشتري ميسر است ولي در خصوص اراضي بلحاظ مواجهه با مالكيت خصوصي دستيابي به توافق هاي مورد نظر به زمان طولاني تري نيا ز دارد .در بسياري از موارد بخاطر خرده مالكي اراضي ، زارع با نوع سيستم آبياري تحت فشار اعم از آبياري قطره اي يا باراني توافق نمي نمايد. بعنوان نمونه زارع براي تامين علوفه دام هاي خود بيشتر تمايل به سيستم آبياري باراني دارد تا آبياري قطره اي. در چنين موادي علاو ه بر در نظر گرفتن ملاحظات فني سيستم، نياز به مطالعات جامع تري در كاربري اراضي احساس مي گردد كه لازم است تناسب كيفي اراضي از ديدگاه سيستمهاي مختلف آبياري تحت فشار اعم از باراني و قطره اي مورد مطالعه قرارگيرد.

راهنماي شناسايي خاك و طبقه بندي اراضي براي آبيار ي در سال 1954 توسط بنگاه مستقل آبياري با تهيه و تنظيم گرديد .نشريه فني 205 موسسه تحقيقات (FAO) همكاري كارشناسان سازمان خواروبار جهاني خاك در ايران در حال حاضر به عنوان سند و ملاك طبقه بندي اراضي براي آبياري ثقلي محسوب مي شود. تاكنون حدود 22 ميليون هكتار از عرصه هاي دشتي كشور با مقياسها و دقت هاي مختلف (اجمالي، نيمه تفصيلي و تفصيلي دقيق) بر اين اساس مورد بررسي و مطالعه قرار گرفته است.

اين طبقه بندي استاندارد در اصل براي نباتات زراعي يك ساله و نباتات صنعتي تحت سيستم آبياري سطحي وضع شده است.  از اين طبقه بندي  نمي توان براي ارزيابي چگونگي مناسب بودن اراضي جهت نباتات زراعي خاص چون برنج، چاي، سبزيجات و درختان ميوه كه توليد آنها مستلزم دارا بودن شرايط خاص اراضي و يا به روشهاي مديريت ويژه اي نيازمندند و يا نباتاتي كه بطور قاطع سوددهي كاملا متفاوتي از ساير نباتات زراعي يكساله آبي رايج دارند، استفاده نمود. هر چند در طبقه بندي براي آن دسته از اراضي كه فقط تحت چنين ولي درجات مختلف مناسب بودن (IV) شرايطي مناسب آبياري مي باشند جائي پيش بيني شده است كلاس اراضي جهت چنين شرايط ويژه اي از هم تفكيك نگرديده و ساير كلاسها نيز مي تواند براي نباتات زراعي خاص (مثل برنج، سبزيجات و درختان ميوه) و يا تحت چنين شرايط ويژه اي مناسب باشند. در مطالعات امكان سنجي توسعه آبياري تحت فشار ضروري است تا تغييراتي در معيارهاي طبقه بندي و درجه تناسب اراضي ايجاد گردد تا بتوان از نتايج مطالعات انجام شده قبلی براي تعيين تناسب اراضي براي آبياري تحت فشار بهره گرفت .جهت استفاده بهتر از منابع آب و خاك و با توجه به مشاهدات صحرايي و اطلاعات ثبت شده از مطالعات خاكشناسي و نتايج تجزيه هاي فيزيكي و شيميايي و نفوذپذيري سطحي خاكهاي مختلف و بررسي محدوديتهايي از قبيل شوري و قلياييت، سنگ و تخته سنگ و سنگدانه در سطح و عمق خاك، گچ و آهك در متن خاك، بافت، شيب و پستي و بلندي، فرسايش و ساختمان و مواد آلي و در نظر گرفتن سطح آب زيرزميني بعنوان موارد موثر بر طبقه بندي اراضي مي بايست مورد مطالعه قرارگيرد.

بطور اختصار برخي از تفاوتها براي سيستمهاي آبياري تحت فشار نسبت به آبياري سطحي به شرح ذیل می باشد :

 

1- بافت خاك و قابليت نفوذ آب در خاك

از نظر قابليت نفوذ آب در خاك كاربرد سيستمهاي آبياري تحت فشار نسبت به آبياري سطحي دامنه وسيعتري را تحت پوشش قرار مي دهند. لذا درجات و محدوديت عوامل م وثر در نفوذ آب براي آبياري سطحي و تحت فشار متفاوت است.

2-سنگ و سنگريزه در خاك

حدود و ميزان سنگريزه در سطح خاك در انتخاب نوع نباتات شامل گياهان زراعي و باغي متفاوت مي باشد لذا با تعيين شيوه آبياري مناسب از جمله روش آبياري قطره اي و باراني مي توان از توان زراعي اين قبيل اراضي استفاده نمود.

3- شوري و قليائيت ، آهك و گچ

تناسب كيفي اراضي از نظر شوري و قلياییت، آهك و گچ براي گياهان باغي و زراعي براي سيستمهاي آبياري تحت فشار نياز به بررسي بيشتري دارد.

5- پستي و بلندي

از مزاياي سيستمهاي آبياري تحت فشار كاربري در اراضي پرشيب و با عوارض توپوگرافي زياد است كه نسبت به آبياري سطحي دامنه وسيعتري از تغييرات شيب را تحت پوشش قرار ميدهند .در بسياري از موارد نياز به تراس بندي و برداشتن خاك حاصلخيز سطحي و صرف هزينه هاي مديريتي بيشتري نمي باشد.

نتیجه گیری

افزايش تولیدات كشاورزي مستلزم گسترش سطح زير كشت، بالايردن ميزان توليد در واحد سطح، اصلاح و گسترش شيوه هاي نوين آبياري است. با توجه به صرف هزينه هاي زياد سيستمهاي آبياري تحت فشار نسبت به شيوه هاي سنتي آبياري لازم است در طرح هاي توسعه منابع آب و خاك توجه دقيقتري به تناسب كيفي اراضي براي اين سيستمها مبذول گردد. در طول این تحقیق در مورد روش های مختلف آبیاری تحت فشار و مزایا و معایب هر کدام به تفصیل بحث شد در این بخش به صورت اجمالی مزایا و معایب آبیاری تحت فشار را یاد آور می شویم.

 

مزایای آبیاری تحت فشار :

 

1-   در اين روش چون آب از طريق لوله ها جريان پيدا مي کند، بذر علف هاي هرز وارد مزرعه نمي شود. در روش آبياري قطر ه اي فقط قسمتي از زمين که گياه در آن کاشته شده آبياري مي شود و بقيه قسمت ها خشك باقي مي ماند و درنتيجه علف هاي هرز، کمتر رشد  مي کنند.

2-   از اين روش مي توان در زمين هايي که پستي و بلندي هم دارند استفاده کرد و نيازي به تسطيح زمين نيست.

3-   صرفه جويي در مصرف آب شده و سوددهي را افزايش مي يابد.

4-   همراه با آبياري مي توان عمل کودپاشي و سم پاشي را هم انجام داد که در اين صورت هزينه سمپاشي و کودپاشي کاهش مي يابد و سم و کود به طور يكنواخت پخش مي شوند.

5-   در فصل بهار، هنگامي که هوا ناگهان سرد شود، مي توان به وسيله آبياري، از يخ زدگي شكوفه ها و درختان جلوگيري نمود.

6-   از اين روش آبياري مي توان در تمام طول شبانه روز استفاده نموده و سطح بيشتري از زمين و باغ را آبياري کرد.

7-   برگ هاي گياهان شسته و تميز شده و غذاسازي و تنفس بهتر صورت مي گيرد.

8-   با اين روش محصول بيشتر و بهتري توليد مي شود.

9-   اين روش آبياري هم براي خاك هاي کاملاً شني و هم براي خاك هاي رسي مناسب است و هم اين که از جمع شدن املاح و شوري در سطح خاك جلوگيري مي شود.

10-                       از آبياري باراني مي توان براي کشت گياهان رديفي، علوف هاي، مرتعي، چمن، گياهان زينتي و درختان ميوه هم استفاده کرد.

11-                       در حال حاضر آساني که مي خواهند از اين روش ها در مزرعه و باغ خود استفاده کنند مي توانند از کمك هاي وزارت کشاورزي بهره ببرند.

12-                       در روش آبياري قطره اي چون تمام زمين خيس نمي شود، مي توان بين رديف ها حرکت کرده و عمليات هرس، وجين، کود پاشي،  سمپاشي و برداشت محصول را انجام داد.

 

معایب آبیاری تحت فشار :

 

1- احتياج به سرمايه گذاري اوليه دارد.

2- دستگاه ها به برق، مواد نفتي، و .... احتياج دارند.

3- اگر استفاده از آب به صورت حق آب باشد بايد نسبت به احداث يك باب استخر اقدام نمود تا بتوان آب را ذخيره کرده و موقع آبياري آن را با پمپ داخل لوله ها فرستاد.

4- در هنگامي که باد شديد مي وزد و يا هوا خيلي گرم و خشك است نبايد از روش آبياري باراني استفاده کرد و بايد آبياري را در وقت ديگري انجام داد.

5- وقتي آب خيلي شور است نبايد از آبياري باراني استفاده کرد، چون پس از بخار شدن آب از روي برگ ها، نمك، باقي مانده و به گياه صدمه مي زند.

  

 

 

 

منابع:

1-   آل ابراهيم بيژن، سيستم آبياری تحت فشار، سازمان کشاورزی استان چهار محال وبختياری

2-   خيرابی  جمشيد، ١٣٧٥ ، آبياری تحت فشار  سازمان تحقيقات، آموزش و ترویج کشاورزی

3-   نوروزی ناصر، ١٣٧٦ ، آشنايي با دستگاههاي آبياري تحت فشار ، سازمان تحقيقات ،آموزش و ترویج کشاورزی

4-   حسينی ابریشمی سيدمحمد ،امين عليزاده ، ١٣٦٧ .آبياری بارانی .معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی

5-    اسدی نصرت الله، مجموعه مقالات سمینار علمی طرح ملی آبیاری تحت فشار و توسعه پایدار

6-   ضوابط و معیارهای فنی روش های آبیاری تحت فشار، اداره کل توسعه روش های آبیاری تحت فشار

7-   موسسه تحقیقات آب و خاک، نشریه شماره 205

8-   کاظمی ثابت حسینعلی، گفتگویی با سید رحیم سجادی مدیرکل شبکه آبیاری آب و خاک، روزنامه گسترش صنعت شماره 149

9-   سایت دانشنامه آزاد Wikipedia

http://fa.wikipedia.org

10-                       سایت شرکت خدمات مهندسی و کشاورزی سبزآرا

http://www.sabzara.com

11-                       سایت دانشنامه رشد

http://daneshnameh.roshd.ir

12-                       سایت کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

http://www.irncid.org

13-                       سایت وزارت جهاد کشاورزی

http://www.maj.ir

14-                       سایت باشگاه مهندسان ایران

http://www.iran-eng.com

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد 1389ساعت 19:2  توسط مدیریت سایت | 
 

آبیاری تحت فشار ( قسمت پنجم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

آبیاری قطره ای

روش آبیاری قطره‌ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه‌ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینه‌های زیاد و تکنیک‌های نسبتاً پیشرفته این روش و نمکها و مواد جامد معلق در آبهای ایران از معایب آبیاری قطره‌ای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند.

آبیاری قطره‌ای عبارتست از روشی که طی آن آب با فشار کم از روزنه یا وسیله‌ای به نام قطره چکان از شبکه خارج و به صورت قطراتی در پای بوته ریخته می‌شود. شبکه‌ای که آب را در سراسر مزرعه توزیع می‌نماید به کمک قطره چکان و با فشار کم در روی زمین پاشیده می‌شود. از مشخصات این روش تحویل آب به گیاه با فشار کم در منطقه ریشه‌ها ، در سطح زمین (در زیر خاک) خواهد بود.

در این روش آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سیکلون، شن و مواد خارجی خیلی درشت آن ته نشین می‌شود. در فیلتر بقیه مواد جامد معلق در آب گرفته می‌شود. بخشی از آب وارد تانک کود شده با حل مقداری کود در آب این محلول از انتهای دیگر تانک خارج و مجددا وارد جریان اصلی آب می‌گردد. آب پس از عبور از فیلترتوری وارد لوله‌های توزیع کننده شده و مرکز کنترل این مجموعه را هماهنگ می‌کند. در حال حاضر این روش آبیاری برای محصولات گران قیمت اقتصادی بوده و گیاهان گلخانه‌ای و کلیه گیاهانی که کشت آن زیر پلاستیک صرفه اقتصادی داشته باشد امکان پذیر است. ولی برای غلات، حبوبات، گیاهان علوفه‌ای و سایر محصولاتی که قیمت آن پائین است صرفه اقتصادی ندارد.

آبياري قطره اي داراي روش ها و مفاهيم متعددي بر اساس نوع قطره چکان می باشند مانند: آبياري دريپ، آبياري زير بستري، آبياري فواره اي و آبياري اسپري.

1-آبیاری دریپ

 

در اين روش آب توسط قطره چكانهايي كه در كناردرخت قرار دارند به سطح خاك منتقل مي شود. قطره چكانها معمولا روي لوله فرعي و يا داخل لوله فرعي با فاصله مشخص قرار مي گيرد. دبي اين گونه قطره چكانها معمولا بين 2 تا 8 ليتر در ساعت متغير است.

 

پخش آهسته آب برسطح خاك به صورت قطرات مجزا يا پيوسته، يا جريانهاي باريك از حفره هاي ريز آبياري دريپ نام دارد. در بيشتر موارد آبياري دريپ و آبياري تريكل ( قطره اي ) مترادف يكديگر به كار مي روند . 

 

2-آبیاری زیر بستری

 

پخش آهسته آب در زير سطح خاك از قطره چكانهايي با دبي در حدود آبياري دريپ، آبياري زير بستر نام دارد. اين روش با آبياري زير زميني  متداول كه در آن ناحيه ريشه گياه با كنترل سطح ايستابي آبياري مي شود متفاوت است و نبايد اشتباه گرفته شود. 

3-آبیاری فواره ای ( بابلر)

 

پخش آب بر سطح خاك به صورت جريان با ريك يا فواره از سوراخي با دبي بيشتر از آبدهي آبياري دريپ يا زير بستري اما معمولاً كمتر از 1  گالن بر دقيقه، آبياري  فواره اي ناميده مي شود. دبي قطره چكان در اين آبياري از سرعت نفوذ نهايي خاك بيشتر است و ايجاد يك حوضچه براي نگهداري يا كنترل پخش آب ضروري مي باشد. اين روش براي آبياري درختاني كه فاصله آنها زياد است مناسب مي باشد. همچنين براي آبهاي با املاح زياد كه خطـر گرفتگي قطره چكان وجود دارد، در صورت عدم وجود خطر شوري خاك يا كاهش محصول ، استفاده از اين روش توصيه        مي شود.

3-آبیاری آبفشانی( اسپری)

 

در آبياري به روش آبفشاني آب بصورت جت ( JET )  ، مـه  ( FOG )و يا قطرات بسيار ريز آب ( SPRAY ) از خروجي هايي كه روي لوله نصب مي شوند خارج ودر يك دايره كامل و يا قطاعي از دايره پخش مي شود .اخيراً از اين روش براي آبياري درختان ميوه استفاده مي شود. 

در اين روش آب با ميزان دبي كم پاي در ختان پاشيده مي شود. مزاياي اين سيستم اين است كه در آبهاي سنگين وياداراي املاح بالا كه قابليت سيستم آبياري قطره اي را كاهش مي دهند، بدون گرفتگي ميكروجت مي توان استفاده كرد. در اين روش هوا در پخش آب نقش اساسي را بعهده دارد در حاليكه در روشهاي دريپ ، فواره اي و زير بستري ، خاك عامل اصلي محسوب مي گردد.

طرز کار کلی سیستم آبیاری قطره ای

در آبياري قطره اي آب از يك شبكه لوله كم فشار به صورت يك الگوي از قبل تعيين شده، پخش مي گردد. وسيله خروج آب به خاك قطره چكان   نام دارد. قطره چكانها از طريق يك نازل باريك يا مسير جريان طويل، فشار موجود در شبكه  لوله را كاهش مي دهند و موجب كاهش دبي تخليه تا حدود ليتر بر ساعت مي شوند. آب بعد از خروج از قطره چكان توسط نيروها ي كاپيلارتي و ثقل در نيمرخ خاك جريان مي يابد، بنابراين سطحي كه به وسيله هر قطره چكان خيس مي شود با عوامل محدود كننده جريان افقي آب محدود مي گردد.  در سيستم هاي  قطره اي دور آبياري يك روز و حتي در صورت نياز كمتر امكان پذير است.

براي درختان و تا كها كه گياهاني دائمي با فاصله زياد از يكديگر مي باشند، قطره چكانها به صورت واحد هاي ساخته شده مجزا بوده و توسط يك زايده به خط انتقال آب مرسوم به (( لوله فرعي قطره چكان )) ، (( شيلنگ لوله فرعي))  يا (( لوله فرعي )) متصل مي گردند.

برخي قطره چكا نها به صورت لوله هاي اسپاگتي شكل بوده و چند خروجي دارند. اين امر براي افزايش سطح خيس شده با حدا قل افزايش در هزينه است. براي گياهان رديفي كمتر دائمي، مانند گوجه فرنگي، نيشكر و توت فرنگي، لوله فرعي و قطره چكانها را با هم به صورت يك واحد قابل جدا ساختن مي سازند كه يا سوراخهايي به فواصل 9 تا 36 اينچ  دارند مانند لوله دو محفظه اي و يا ديواره هاي متخلخلي دارند كه آب ار آنها به بيرون تراوش مي نمايد. در هر دو نوع سيستم  قطره اي، لوله هاي فرعي به خط انتقال آب مرسوم به (( مانفولد )) متصل مي شوند.

معرفی سیستم آبیاری قطره ای

در اين روش آبياري ، آب با فشار كم (حدود يك اتمسفر) پس از گذشتن از دستگاه كنترل مركزي (در صورت نياز توام با كود محلول) بوسيله        لوله هائي كه در سطح زمين پخش شده، پس از عبور از قطره چكانهايي كه در محل هاي مناسب در مجاورت گياه قرار داده شده اند، بصورت قطره قطره و بطور ممتد به اندازه نياز گياه به خاك داده مي شود.

1- واحد كنترل مركزي

از دستگاههائي تشكيل شده كه آب  پمپاژ شده را پس از تصفيه و افزايش كود ( در صورت لزوم ) و با كنترل دقيق ميزان دبي جريان و تنظيم فشار وارد لوله اصلي شبكه آبياري قطره اي مي نمايد، که به شرح ذیل می باشند.

1 ـ پمپ                                                                                   9 ـ دبي سنج                                                                2 ـ پايه شير تنظيم فشار                                                                 10 ـ لوله اصلي                                                           3 ـ شيرتخليه هوا                                                                         11 ـ شيرهاي قطعات ( اتوماتيك يا دستي )                              4 ـ شير كنترل                                                                            12 ـ لوله نيمه اصلي                                                           5 ـ تانك كود يا دستگاه تزريق كود                                                     13 ـ لوله هاي لترال                                                      6 ـ شير لوله اصلي                                                                       14 ـ بست ابتدائي                                                              7 ـ فشار سنج                                                                            15 ـ شيرهاي شستشو دهنده                                                    8 ـ صافي                                                                                16 ـ واحد كنترل

 

 

وسایل اصلی بكار رفته در دستگاه  كنترل مركزي عبارتند از :  

 الف ـ انواع صافي هاي آب: صافي توري، صافي سيكلوني، صافي شن 

 ب ـ انواع وسايل اندازه گيري  ميزان جريان، شيرهاي خودكار كنترل حجمي، كنتور آب، شيرهاي  خودكار كنترل زماني، شيرهاي يكطرفه و در سيستم هاي مدرن آبياري وسایل بصورت كامپيوتري جهت كنترل و قطع و وصل شيرهاي آب قطعات آبياري بصورت اتوماتيك و با برنامه ريزي كامپيوتري   

ج ـ دستگاه تنظيم كننده فشار  

د ـ شير تخليه هوا  

ه ـ دستگاه تزريق كننده : تانك كود ، جهت مصرف كود

2- لوله هاي اصلي و لوله هاي نيمه اصلي

اين لوله ها معمولاً از جنس پلي اتيلن يا  PVC يا آزبست مي باشند، لوله اصلي آب را از دستگاه كنترل مركزي به لوله هاي نيمه اصلي مي رساند.   ( اين لوله ها در عمق مناسب در خاك قرار داده مي شوند )  

3- لوله هاي رابط

جنس اين لوله ها معمولاً‌ از پلي اتيلن و بندرت از  PVC مي باشد كه در عمق مناسبي از خاك قرار گرفته و آب را از لوله هاي نيمه اصلي           (يا اصلي ) گرفته و در لوله هاي فرعي كه در سطح خاك و در امتداد رديفهاي كشت قرار دارند پخش مي كند.

4- لوله هاي فرعي يا لترالها

اين لوله ها از جنس پلي اتيلن نرم بوده كه قطره چكانها در محلهاي مناسبي روي آن نصب مي گردد.  

5 - قطره چكانها

روي لوله هاي فرعي نصب شده اند. نقش اصلي قطره چكا نها شكستن فشار آب داخل لوله فرعي و ريزش آن بصورت قطره قطره روي خاك       مي باشد. 

6- لوله هاي فرعي قطره چكا ني

در بعضي مواقع نقش لوله هاي فرعي و قطره چكانها در هم ادغام شده و در حقيقت لوله هاي فرعي با سوراخهایی كه در آن تعبيه مي شود و يا از ماده متخلخلي كه ساخته مي شود نقش قطره چكانها را نيز ايفاء مي كند.

7 - بست ابتدایي و انتها یي

  بست ابتدا ئي نوعي اتصال پلي اتيلني مي باشد كه لوله فرعي را به لوله رابط وصل مي كند و بست انتهائي انتهاي لوله را مي بندد. 

 

 

8 -  اتصالات

لوله هاي پلي ا تيلن بوسيله جوش و يا اتصا لات مخصوص بهم متصل مي گردد. 

9  -  فشار شكن

وسيله اي است كه در صورت نياز براي  كاهش فشار آب در ميسر جريان قرار داده مي شود . فشار شكن داراي مكانيسم مخصوصي است كه افزايش فشار آب بيش از حد مجاز در ورودي خود را كاهش مي دهد ، بطوريكه بعد از فشار شكن فشار آب هميشه ثابت مي ماند. 

انتخاب قطره چکان

انتخاب قطره چکان مهمترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطره‌ای باید انجام گیرد. انتخاب صحیح باعث می‌شود که هزینه‌های نگهداری به مقدار زیاد کاهش می‌یابد و زیانهای ناشی از مسدود شدن مجرا (هزینه تعویض قطره چکان، آبیاری نشدن بوته‌هایی که قطره چکان آن بند آمده و در نتیجه کاهش محصول) در بر خواهد داشت.  

انواع قطره چکانها

ساده‌ترین قطره چکان لوله‌ای است که در طول آن بفواصل مختلف روزنه‌های بسیار ریزی ایجاد شده و آب از این روزنه‌ها خارج می‌شود.

قطره چکان دکمه‌ای

این قطره چکانها کوچک بوده و دارای دهانه کوچکی به قطر کمتر از یک میلیمتر هستند. با سوراخ کردن لوله‌های آبرسانی فرعی این قطره چکانها در آن سوراخها قرار می‌گیرند. آب از دهانه وروی داخل قطره چکان شده و پس از طی بدنه از دهانه خروجی آن به سطح خاک می‌چکد. از مزایای این قطره چکان ارزانی قیمت آن و سرعت نصب و ساده بودن کار با آنهاست.

قطره چکان با مجرای طولانی

این نوع قطره چکان در مسیر لوله فرعی قرار گرفته و آب از دهانه ورودی وارد قطره چکان شده و پس از طی مسیر مارپیچ طولانی از دهانه خروجی خارج می‌گردد. عیب عمده این قطره چکان احتمال مسدود شدن مسیر در اثر رسوبات نمکی و یا ذرات جامد معلق در آب می‌باشد. این قطره چکان قابل تعمیر نبوده و در اثر انسداد مجرا باید با آب اسید شسته و یا تعویض شود.

قطره چکان صفحه‌ای

‌این قطره چکان از چند صفحه منطبق بر هم تشکیل شده بطوریکه هر صفحه دارای دیواره عرضی عمودی بر صفحات است. آب در مسیر خود ‌این دیواره‌های عرضی را دور زده و از سوراخ انتهایی به صورت قطره خارج می‌شود. مجموعه این صفحات روی هم قرار گرفته و به قطره چکان شکل صندوقی کوچکی می‌دهد.

قطره چکان چند دهانه‌ای

برای آبیاری درختان در باغهای میوه اجبارا از قطره چکانهایی که با فشار زیادتر و با چند دهانه خروجی آب را به پای درخت برسانند استفاده می‌شود. به هر یک از دهانه‌ها لوله باریکی وصل شده و آب را تا فاصله چند متری منتقل می‌نماید. بدین ترتیب با یک یا دو قطره چکان می‌توان نسبت به آبیاری یک درخت اقدام نمود. تعداد این خروجی‌ها از 5-1 متغیر است.

  

انواع آرايش قطره چكانها و سطح خيس شده

 در روش آبياري قطره اي تمام سطح زمين مرطوب نمي گردد بلكه درصدي از آن خيس مي شود كه آنرا سطح خيس شده (PW) مي نامند. مقدار  PW  به سطح خيس شده توسط هر نقطه ريزش آب  (AW) ، تعداد نقاط ريزش و آرايش نقاط بستگي دارد.

تعدادنقاط ريزش و انواع آرايش قطره چكانها در روي لوله هاي فرعي

بطور كلي هر چه نقاط ريزش آب ( تعداد قطره چكانها ) بيشتر باشد و قطره چكانها با آرايش مطلوبتري استقرار داده شوند سطح خيس شده (PW) بيشتر بوده ولي سيستم گرانتر خواهد بود. براي اقتصادي بودن طرح مي توان بجاي استفاده از قطره چكانهاي ساده ( داراي يك نقطه ريزش آب ) از قطره چكانهاي چند شاخه ( داراي چندين نقطه خروج آب ) استفاده كرد.

چهار نوع استقرار اصلی قطره چكان ها كه تاكنون معمول بوده و بيشتر مورد استفاده قرار مي گیرد به شرح ذیل می باشند:

1- آرايش مستقيم يك رديفه

در اين نوع استقرار براي هر رديف كاشت يك رديف لوله فرعي اختصاص يافته و قطره چكانها با فواصل ( معمولاً مساوي ) روي آن قرار مي گيرند. حاصل كار ايجاد يك نوار مرطوب ( نسبتاً همگن ) در طول رديف كشت خواهد بود.

اين روش آرايش يك آرايش ساده اي است كه كار گذاري آن براحتي انجام مي گيرد. مخصوصاً اگر از قطره چكانهاي داخل خطو يا از لوله هاي فرعي قطره چكاني استفاده شود، مي توان آنرا براحتي نصب و بسهولت جمع آوري نمود. بطور كلي اين آرايش در كشت هاي رديفي گياهان يكساله كه در آن نياز به ايجاد نوار مرطوب در طول رديف كشت است مناسب و قابل توصيه مي باشد. در باغات با فاصله كشت زياد درختان در روي رديف، امكان عدم استفاده ريشه از نوار مرطوب شده در فاصله بين درختان  روي رديف وجود دارد، بنابراين در فاصله كاشت درختان (در روي رديف) بيش از 6 متر اين آرايش توصيه نمي شود. در اين حالت استفاده از روشهاي آرايشي لوپ (حلقه اي) با استفاده از قطره چكانهاي چند شاخه اي در اطراف درخت مورد توصيه است.

  2- آرايش مستقيم دو رديفي

اين آرايش در باغات ميوه مسن ، مخصوصاً موقعيكه نوع درختان كشت شده داراي زيشه هاي توسعه يافته و پراكنده اي است توصيه مي گردد. در اين روش آرايش قطره چكان چنانكه مشاهده مي گردد از دو رديف لوله فرعي و در دو طرف رديف كاشت استفاده مي شود.  براي كسب حداكثر سطح خيس شده فاصله لوله طرفين رديف كشت بايستي تا حدي زياد باشد كه ميزان  PW  براي فاصله قطره چكانهاي مورد نظر كمتر از 100 % نشود.

 3-آرايش قطره چكانهاي چند شاخه اي

در اين آرايش براي هر رديف از كاشت درختان فقط يك لوله فرعي بكار مي رود ولي بجاي استفاده از قطره چكان ساده (با يك خروجي آب) از قطره چكان با چندين خروجي آب استفاده مي شود.

ممكن است براي هر درخت يك عدد قطره چكان كه داراي 6 شاخه خروجي است بكار رود و يا دو عدد قطره چكان با 4 شاخه خروجي و يا سه عدد قطره چكان هر كدام با دو شاخه خروجي مورد استفاده قرار گيرد بهر حال تعداد قطره چكانها و همچنين تعداد شاخه ها قابل تغييراند در اين آرايش بايستي سعي شود نقاط ريزش در بيشترين فاصله ممكن كه سطح خشكي در بينشان ايجاد نگردد قرار داده شود تا يدينوسيله حداكثر سطح خيس شده بدست آيد. در مقايسه با استقرار لوله فرعي دو رديفه اين آرايش ارزانتر مي باشد ولي اشكال عمده آن ثابت كردن نقاط ريزش و مشكل بودن نصب، جمع آوري و نگهداري اين نوع آرايش است.

 

4-آرايش قطره چكانها بصورت زيگزاك

در اين نوع آرايش براي هر رديف يك عدد لوله فرعي قرار داده مي شود ولي در كنار درخت، لوله دور زده و به ميسر خود ادامه مي دهد. قطره چكانها معمولاً فقط در اطراف درخت استقرار مي يابد. اين نوع استقرار بدليل مشكلاتي كه در نصب و همچنين جمع آوري و نگهداري  لوله هاي فرعي ايجاد مي نمايد كمتر از ساير روشها كاربرد دارد.

مزایای آبیاری قطره ای

آبياري قطره اي آسان ترين راه آب دادن به هر گياه مانند درختان و تاكهاست و كمبود رطوبت خاك را قبل از پيداش مكش بالاتر اثر مصرف آب به وسيله گياه از طريق تبخير و تعرق، بر طرف مي سازد. يك سيستم آبياري قطره اي به علت كا ربرد موثر آب و نيروي كارگرداراي مزاياي تكنيكي و اقتصادي منحصر به فرد است.

صرفه جوئي در ميزان آب و هزينه ها : 

 آبياري قطره اي هزينه هاي بهره برداري را كاهش مي دهد و اين مسئله اساسي در اين روش جديد است.  سيستم هاي  قطره اي به آب كمتري  نسبت به ساير سيستم هاي متداول آبياري نياز دارد. مثلاً‌ در باغات درختان جوان، آبياري  با سيستم قطره اي تنها نصف آب مورد نياز آبياري باراني يا سطحي مصرف مي كند. با مسن تر شدن درختان، صرفه جوئي در آب با سيستم قطره اي كاهش مي يابد ما هنوز براي بسياري باغداران آبياري موثر با سيستم قطره اي بعلت كمبود و قيمت بالاي آب، اهميت دارد. هزينه كارگر براي آبياري را مي توان كاهش داد، زيرا در سيستم قطره اي كافي است كه پخش آب تنظيم گرديده و سيستم به كار انداخته شود. اين تنظيم ها توسط وسايل اتوماتيكي انجام مي گيرد كه نياز به كارگر چنداني ندارد.

عمليات زراعي آسانتر :

از آنجا كه بيشتر سطح خاك هرگز با آبياري قطره اي خيس نمي شود، رشد علف هرز كاهش مي يابد. در نتيجه هزينه كارگر و مواد شيميايي براي كنترل علف هرز پائين مي آيد. همچنين چون با آبياري قطره اي خاك كمتري خيس مي شود، عمليات زراعي ديگر در باغات را مي توان بدون وقفه  ادامه داد. مثلاً در گياهان رديفي، فاروهائي كه كارگران روي آنها راه مي روند نسبتاً خشك و محكم باقي مي ماند.

كودها را مي توان در آب آبياري تزريق نمود كه با اين كار نيازي يه نيروي كارگر براي پخش آنها روي زمين نيست. براي اين منظور كودهاي بسيار محلولي در بازار موجود بوده و انواع مختلف آنها كودپاشي از طريق سيستم قطره اي را گسترده ساخته است. بعلت كنترل بيشتر روي محل و زمان پخش كود با سيستم قطره اي، كارايي كود پاشي افزايش يافته است.  

به كارگيري آ‌ب شور :

 آبياريهاي مكرر رطوبت خاك را در حدي نگه مي دارد كه بين دو حالت خيلي خشك و خيلي تر نوسان نمي كند و بيشتر قسمت هاي خاك از هواي كافي برخوردار است. خيس ماندن خاك بين آبياريها، نمكهاي موجود در محلول را رقيق تر نگه مي دارد. بهمين جهت در سيستم قطره اي مي توان از آب با شوري بيشتري نسبت به ساير روشهاي آبياري استفاده كرد.

مورد استفاده در خاكهاي صخره اي و شيب هاي تند :

سيستم هاي آبياري قطره اي را مي توان طوري طراحي كرد كه در هر نوع توپوگرافي به نحو موثر قابل استفاده باشد. در اراضي صخره اي، حتي اگر فاصله بين درختان نامنظم و اندازه آنها متفاوت باشد، مي توان آبياري قطره اي را به نحوي موثر به كار گرفت زيرا آب بسيار نزديك به هر درخت پخش مي شود.

 

معايب آبياري قطره اي :

هزينه نسبتاً بالا ، گرفتگي قطره چكانها ، ايجاد شوري موضعي و پخش نا منظم و لكه لكه اي رطويت خاك از معايب اصلي سيستم هاي آبياري قطره اي بشمار مي آيند.    

گرفتگي :

 چون خروجي فطره چكانها بسيار ريز هستند ، ذرات معدني يا آلي موجب گرفتگي آنها مي شوند. گرفتگي باعث كاهش دبي تخليه ، غير يكنواختي پخش آب و در نتيجه صدمه به گياه مي گردد. در برخي موارد، ذراتي در آب آبياري موجود است و قبل از ورود به شبكه لوله ها تصفيه نمي شود. در موارد ديگر، ذرات در داخل خط لوله يا با تبخير آب از روزنه قطره چكانها بين آبياريها وارد آب مي شوند. اكسيد آهن ، كربنات كلسيم و بقاياي جلبك و ميكروبها در بعضي سيستم هاي آبياري تشكيل شده اند. تصفيه شيميائي آب منجر به حذف يا كاهش مشكل گرفتگي قطره چكانها مي گردد.  

يكنواختي :

بيشتر قطره چكانهاي قطره اي داراي فشار سرويس پائيني هستند ( 3 تا 20 Psi) . اگر مزرعه داراي شيب تندي باشد ، دبي قطره چكان در خلال آبياري تا حدود 50 درصد پيش بيني شده تغيير كرده و بعد از بستن آب، قطره چكانهاي پائين تر همچنان به تخليه آب ادامه مي دهند. برخي گياهان بيشتر و گياهان ديگر كمتر آب دريافت مي كنند.  

شرايط خاك :

بعضي خاكها داراي سرعت نفوذ نهايي كافي براي دريافت دبي تخليه قطره چكانها نبوده و توليد روان آب يا شرايط ماندابي مي نمايند . با دبي تخليه 1 گالن برساعت، خاك بايستي داراي سرعت نفوذ نهايي 5/0 اينچ بر ساعت باشد تا قطر دايره تر شده در اطراف قطره چكاناز 2 فوت تجاوز نكند. معمولاً خاكهاي شني، بويژه با لايه بندي افقي اندك، براي آ بياري قطره اي بسيار مناسب مي باشند. اينگونه لايه بندي براي آبياري قطره اي مفيد است زيرا حركت جانبي آب را افزايش داده و حجم بيشتري از خاك را مرطوب مي سازد. تجربه نشان داده است كه خاكهاي داراي بافت متوسط مناسب آبياري قطره اي بوده، اما برخي خاكهاي بافت ريز روان آب توليد كرده اند.

تجمع نمك :

نمكها در سطح خاك تجمع يافته و خطر بالقوه اي براي گياه فراهم مي سازد زيرا بارانهاي سبك املاح را به ناحيه ريشه گياه منتقل مي سازد. بنابراين، وقتي بعد از دوره تجمع نمك باران مي آيد، آبياري بايستي طبق برنامه ادامه يابد تا به اندازه 5 سانتي متر باران وارد خاك شود و نمكها را از ناحيه ريشه گياه خارج سازد.

در خلال آبياري قطره اي ، نمكها در زير سطح خاك و پيرامون حجم خيس شده خاك با قطره جكان نيز تجمع مي يابد. خشك شدن خاك بين آبياري ها موجب حركت معكوس آب خاك و اتنقال نمك از پيرامون ناحيه خيس شده به طرف قطره چكان مي گردد حركت آب بايستي هميشه دور از قطره چكان باشد تا از صدمات ناشي از نمك جلوگيري شود. برای شست و شوی این نمکها به دو روش عمل می‌کنند :

-       در زمستان از آب رودخانه‌ها و یا جریانهای سطحی حاصله از بارندگی یا آبهای اضافی موجود در منطقه برای شست و شوی نمکهای فوق استفاده می‌شود.

-       هر دو سال یکبار زمینهای آبیاری قطره‌ای را با روش کرتی کشت و آبیاری می‌کنند.

 

 

خطرات :

اگر حوادث كنترل نشده اي موجب قطع آبياري گردد ، به گياه سريعاً صدمه وارد مي شود. زيرا توان ريشه ها براي گرفتن آب و مواد غذائي به حجم نسبتاً كوچك خاك خيس شده محدود مي گردد. جوندگان لوله هاي فرعي پلي اتيلن را مي جوند براي رفع اين مشكل و كنترل جوندگان، بايستي از لوله هاي فرعي از جنس پي وي سي استفاده كرد . با شكستن خط لوله انتقال آب اصلي يا درست كار نكردن سيستم تصفيه ، مقداري مواد زايد وارد آب مي شود. با بروز اين گونه حوادث، تعداد زيادي از قطره چگانها دچار گرفتگي مي شوند كه بايستي تعمير يا تعويض گردند.  

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد 1389ساعت 19:1  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت چهارم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

آبیاری بارانی

در آبياری به روش بارانی ،آب با فشاری بیش از یک اتمسفر در داخل يک شبکه لوله کشی شده جريان پيدا کرده و سپس از خروجی هايی که روی اين شبکه تعبيه شده و آبپاش ناميده می شوند خارج می شود. آبياري باراني يكي از روشهاي نوين آبياري در جهان به شمار مي رود كه استفاده از آن در 40 سال اخير بيشتر متداول شده است.

 

 

 بطور كلي مي توان گفت كه آبياري باراني از زماني كه لوله هاي سبك با اتصالات سريع و آسان به بازار عرضه شد، توسعه يافته است. ساختمان   آبپاش ها طوری است که هنگامی که با فشاراز آن خارج می شود بصورت قطرات ريز و درشت درآمده و مشابه باران در سطح مزرعه ريخته می شود. به همين دليل این سيستم آبياری به روش بارانی ناميده می شود.

 

در اين روش آب با سرعتي مساوي و يا كمتر از نفوذ پذيري خاك، به صورت باران بر سطح زمين پخش مي شود تا خاك فرصت نفوذ پيدا كند. چنانچه شدت بارش بيش از سرعت نفوذ باشد در سطح مزرعه رواناب ايجاد شده و راندمان آبياري كم خواهد شد. به طور كلي آبياري به روش باراني رادر اغلب شرايط مانند مناطق شيبدار، خاكهاي سبك، سنگين و شرايطي كه آبياري به طريق ثقلي امكان پذير نيست، مي توان اجرا نمود.

 

 گرچه روش بارانی اساساً برای آبياری مزارع و باغات ابداع گرديد اما از اين روش برای اهداف ديگر هم استفاده می شود که مهمترين آنها عبارتند از:

-       پخش کودهای مايع در سطح مزرعه

-       برای دفع پساب حاصله از تصفيه خانه های فاضلاب در سطح اراضی

-       برای آبپاشی روی گياه به منظور حفاظت آنها در مقابل سرما و يخبندان

-       برای تعویق انداختن زمان تشکيل غنچه و گل

-       برای مرطوب کردن سطح خاک و جلوگيری از فرسايش بادی

-       برای کمک به جوانه زدن بذرها

-       برای کنترل محيط وخنک کردن خاک وگياه و هوای اطراف آن

سيستم های آبياری بارانی را می توان به انواع مختلفی تقسیم کرد که یکی از رایج ترین دسته بندی ها به شرح ذیل می باشد ذیل می باشد:

-       جابجا شونده(Portable)

-       نيمه جابجا شونده (Semi-Portable)

-        نيمه ثابت(Semi-permanent)

-       ثابت (Permanent)

-       مجموعه متحرک (Set Move)

-       مجموعه ثابت (Solid Set)

-       مجموعه متحرک دائم (Continues Move)

 

شرايطي كه آبياري باراني توصيه مي شود :

-       براي آبياري گياهاني كه داراي ريشه كم عمق هستند.

-       در اراضي با شيب زياد و با عمق كم خاك زراعي

-       در اراضي با نفوذ پذيري زياد

-       در مورد محصولاتي كه بصورت متراكم كشت مي شوند.

انواع روش های آبیاری بارانی

1-آبیاری بارانی کلاسیک 

در اين روش ها، لوله هاي اصلي به لوله هاي فرعي وصل مي شوند و روي لوله هاي فرعي آبپاش هاي مخصوصي نصب می شود که به  دور خود  مي چرخند و آب را در اطراف به صورت دايره مي پاشند.  لوله هايي که آبپاش ها بر روي آنها نصب شده (( بال)) نام دارند. در اين روش از يك دستگاه موتور پمپ يا الكتروپمپ و تعدادی لوله و آبپاش براي آبياري استفاده  مي شود. اگر همه اجزاء قابل جابه جايي باشند آن را  روش ((کلاسیک متحرک)) می نامند.

در مواردي، لوله اصلي و موتور پمپ ثابت است ولي براي صرفه جويي در هزينة خريد لوله و لوله کشي، پس از اين که آبياري انجام شد، بال و   آبپاش ها را باز نموده و در جاي ديگر نصب می کنند. این کار ادامه دارد تا کل مزرعه آبیاری شود، این روش را روش (( کلاسیک نیمه متحرک))   می نامند.

گاهي لوله هاي اصلي، فرعي، بال، آب پاش ها و موتور پمپ ثابت هستند و کل مزرعه توسط آنها آبیاری می شود که به این روش، (( روش ثابت)) می گویند که اکثراً لوله ها در زیر زمین کار گذاشته می شوند.

در ايران و بسياري ديگر از کشورها روش کلاسيك نيمه متحرك رواج بيشتري دارد.

 

1-1 آبیاری بارانی به روش کلاسیک ثابت 

 

در این روش آبیاری پمپ و لوله های اصلی و فرعی و بال های آبیاری و آب پاشها ( کلیه اجزاء سیستم ) ثابت می باشند. در این سیستم، به تعداد کافی بال آبیاری وجود دارد و نیازی به جابجایی بالهای آبیاری در فصل زراعی نمی باشد و با توجه به شرایط باد منطقه فواصل آبپاش را طوری تنظیم می کنند که همپوشانی کاملی ایجاد گردد. در سیستم های ثابت ممکن است بالهای آبیاری در زیر زمین کار گذاشته شده و همیشه ثابت باشند یا اینکه این بالها در ابتدای فصل رشد در روی زمینی چیده شده و در انتهای فصل رشد جمع شوند که به نوع اول سیستم های ثابت دائمی و به نوع دوم سیستم های فصلی گفته می شود. انتخاب هر یک از این دو نوع سیستم بستگی به نوع گیاه دارد. اگر بخواهیم از این روش برای گیاهان یکساله  استفاده کنیم باید قبل از کاشت، لوله ها را درزمین قرار می دهیم و بعد از برداشت محصول آنها را جمع آوری و در انبار نگه داری کنیم. از این روش برای آبیاری محصولات پر شاخ و برگ که جا به جایی لوله ها در آنها مشکل است می توان استفاده کرد؛ اما عیب مهم آن زیاد بودن هزینه های   لوله گذاری است.

 

 

1-2 آبیاری بارانی به کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک ( کلاسیک نیمه متحرک)

 

 در این روش بالهای آبیاری ثابت ولی آب پاش ها متحرک می باشند. برای کاهش هزینه در این سیستم از آب پاشهای بزرگ استفاده می شود که به طور قابل ملاحظه ای از تعداد بالهای آبیاری بارانی ثابت و از لحاظ بهره برداری راحتتر و کم هزینه تر از بقیه سیستم ها با جابجایی متناوب می باشند. از لحاظ عمر مفید تجهیزات و لوله های سیستم نیز بسیار مناسب و در صورتی که لوله ها در زیر زمین کار گذاشته شده باشند از لحاظ خطر سرقت نیز دارای ضریب اطمینان بالایی خواهند بود. علاوه بر این بدلیل فراهم بودن امکان نصب پایه های بلند برای آبپاش ها، امکان آبیاری گیاهان پا بلند نیز وجود دارد. در مجموع سیستم های آبیاری بارانی با آبپاش متحرک به دلیل ویژگی ها و مزایای فوق الذکر از استقبال قابل توجهی در بین کشاورزان برخوردار گشته و گسترش بیشتری در سالهای اخیر داشته است.

 

2-آبیاری بارانی غلطان (Vilmo)

 

این دستگاه برای آبیاری مزارعی که هموار و مسطح هستند و گیاهان ردیفی در آنها کشت شده است کارایی زیادی دارد. اجزای تشکیل دهنده دستگاه آبیاری ویلمو عبارت اند از:

موتور و شاسی، لوله اصلی و لوله رابط خرطومی، چرخها، آبپاش ها. لوله اصلی در این دستگاه از جنس آلومینیوم است و 10سانتیمتر قطر دارد که از وسط چرخها می گذرد. که از وسط چرخها می گذرد. این لوله هم آب را آبپاش ها می رساند و هم باعث حرکت چرخها می شود. حرکت دستگاه از یک محل به محل با استفاده از موتور بنزینی که از طریق جعبه دنده و زنجیر به چرخهای کناری متصل است انجام می شود.

روش کار به اين ترتيب است که ابتدا دستگاه به محل مورد نظر منتقل مي شود، سپس به وسيله لوله رابط خرطومي، لوله هاي دستگاه و لوله هاي آبرسان به هم متصل مي شوند. با باز شدن شير آبگير، آب در لوله ها جريان پيدا کرده و از طريق آبپاش ها آبياري انجام مي شود. پس از اتمام آبياري يك قطعه، لوله خرطومي را جدا کرده و آب داخل لوله ها را خارج نموده، سپس موتور را براي جابه جايي دستگاه روشن کرده و آن را به قطعه ديگر که هنوز آبياري نشده است، مي برند. اين عمل آن قدر تكرار مي شود تا تمام سطح مزرعه، آبياري شود.

این دستگاه برای آبیاری گیاهان پا کوتاه مانند غلات ، علوفه و چغندر قند مناسب است.

مشخصات فنی دستگاه :

شامل شاسی اصلی ـ موتور بنزین 8 اسب بخار ، لوله های آلومینیومی 4 اینچ ـ 12 متری، سوپاپ، کمربند، وزنه، رایزر، فواره، نیم طوقه و چرخ کامل و شلنگ رابط تشکیل یافته است که آب پاشها به فاصله 12 متری از هم قرار گرفته است و سوپاپ ها بعد از خاتمه آبیاری شروع به تخلیه آب داخل  لوله های آلومینیومی می نمایند.

نکات ایمنی :

بعد از اتمام هر آبیاری ضروری است به مدت 10 دقیقه صبر کنیم تا آب داخل لوله بطور کامل از طریق سوپاپ ها تخلیه شوند تا در زمان حرکت و انتقال دستگاه به دلیل پر بودن لوله ها از آب، مشکل پیچش لوله حاصل نگردد و نیز برای جلوگیری از حرکت دستگاه توسط باد منطقه ضروری است با استفاده از طناب و میخ دستگاه مهار شده باشد یا اینکه بر روی چرخهای دستگاه کیسه های شنی قرار داده شود تا سیستم در امان باشد.

مزایا و معایب سیستم :

این سیستم مخصوص مزارع متوسط و بزرگ و با قدرت جابه جایی در هر زمان و انجام آبیاری به هر میزان و در هر مدت با حداقل نیروی انسانی مورد نیاز می باشد و لوله های آلومینیومی هم به عنوان محور و هم به عنوان هدایت کننده آب عمل می کند تا آب را به سر آبپاش ها برسانند و از طرفی در زمین های کاملا رسی کارآیی ندارد. چون به دلیل گلی بودن زمین به علت آبیاری در زمان حرکت دستگاه مشکل پیچش لوله ایجاد       می گردد .

3-آبیاری بارانی قرقره ای ( Gun)

این دستگاه برای آبیاری زمین هموار و ناهموار و گیاهان کوتاه و بلند مورد استفاده قرار می گیرد. اجزای مختلف این دستگاه عبارت اند از: قرقره، توربین، جعبه دنده، لوله پلی اتیلن، آبپاش. دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای دارای یک قرقره بزرگ است که بر شاسی قرار دارد و لوله پلی اتیلن از جنس نیمه سخت که در حدود 300 متر طول دارد دور این قرقره جمع می شود. برای انجام دادن آبیاری یک قطعه زمین، ابتدا دستگاه را به کمک تراکتور در ابتدای زمین مورد نظر قرار می دهند. سپس آبپاش را که لوله پلی اتیلن نیز به آن وصل است در داخل مزرعه و بر روی پایه ای  به نام ارابه می گذارند. برای ایجاد فشار آب در داخل لوله ها از موتور دیزل یا الکتروموتور استفاده می شود. پس از روشن کردن موتور ابتدا آب با فشار وارد توربین می شود و آن را می چرخاند. آب پس از خروج از توربین وارد لوله پلی اتیلن شده و از طریق آبپاش در سطح مزرعه پخش می شود.  چرخش توربین توسط جعبه دنده و زنجیر به قرقره منتقل شده و قرقره پس از شروع آبیاری به طور آهسته و خودکار می چرخد و لوله پلی اتیلن به طور مرتب روی قرقره جمع می شود. بعد از این که آبپاش به قرقره رسید آبیاری به طور خودکارقطع می شود.

در این روش آبپاش آب را به صورت دایره ای و به شعاع 40 تا 50 متر پخش می کند. در این روش مقدار اب مصرفی را می توان با کنترل سرعت چرخش قرقره تنظیم کرد. اگر سرعت چرخش قرقره زیاد باشد لوله سریعتر جمع می شود و آب کمتری پاشیده می شود؛ ولی اگر لوله آهسته تر جمع شود آب زیادتری توسط آبپاش پخش می شود.

نکته قابل تذکر در این روش این است که به دلیل گران بودن لوله پلی اتیلن باید در موقع استفاده از آن دقت بیشتری بعمل آید و از تماس آن با اجسام زبر و تیز جلوگیری شود. مدت زمان لازم برای یک دور چرخش آبپاش 2 تا 5 دقیقه است که با قرار دادن یک توری در مسیر ورود آب به دستگاه از داخل شدن کاه و کلش و گل ولای به داخل توربین و آبپاش جلوگیری می شود. از فواید دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای می توان به حرکت و جا به جایی آسان آن برای سرعت این دستگاه، میزان عمق ابیاری را آن طور که می خواهیم تنظیم کنیم.   

 

نکات ایمنی :

 

-       مقررات و اصول ایمنی و سلامتی در هنگام کار رعایت گردد و شلنگ ها و اتصالات فشار قوی را محفوظ داشته و ایمنی آن را مد نظر داشته باشید.

-       زنجیره های ایمنی محافظ شافت پی تی او را به یک نقطه ثابت وصل کنید و از آبپاش در حال کار فاصله بگیرید.

-       ماشین برای انجام هر گونه تنظیم و یا تعمیر متوقف گردد و به منظور راه اندازی یا حمل و نقل ماشین ، تنه اصلی بایستی به وسیله پین قفل ایمنی ثابت و محکم گردد.

-       شیرها و دریچه های تحت فشار به آرامی باز شوند و هرگز از سرعت مجاز حداکثر 10 کیلومتر در ساعت تجاوز نگردد.

 

مزایا و معایب دستگاه :

 

-       آبگیری از شیرهای هیدرانت یا از کانال به راحتی انجام گرفته و برای آبیاری تکمیلی مناسب می باشد.

-       به دلیل سنگینی دستگاه وجود تراکتور برای حمل دستگاه و ارابه فواره دار ضروری بوده و برای کار آن در مزرعه وجود جاده دسترسی الزامی است و در زمانی که شدت وزش باد شدید است نبایستی عمل آبیاری را انجام داد.

 

4-آبیاری بارانی دوار مرکزی ( Center point)

 

این دستگاه برای ابیاری انواع گیاهان پا بلند و پا کوتاه می تواند مورد استفاده قرار گیرد. دستگاه آبیاری دوار مرکزی از قطعاتی چون لوله عمودی، لوله اصلی(افقی)، تابلو کنترل، پاشنده ها وچرخها تشکیل شده است. برای انجام آبیاری با این دستگاه، ابتدا آب با فشار وارد پاشنده ها می شود. لوله اصلی در این دستگاه بر روی پایه های مثلثی شکت قرار می گیرد که هر یک از پایه ها دارای دو چرخ هستند. آب از طریق لوله های اصلی که در حدود سه متر از زمین فاصله دارند وارد آب پاش ها می شوند و عمل آبیاری انجام می گیرد. مسیر حرکت دستگاه در این روش به صورت دایرهای بوده و سطح آبیاری شده هم دایرهای شکل است. این دستگاه دارای یک تابلو کنترل می کند و اگر در موقع آبیاری اشکالی به وجود آید آبیاری خود به خود قطع می شود. در استفاده از این دستگاه باید سعی کرد که مسیر چرخ ها صاف و هموار و تا حدودی سفت باشد. این روش  برای آبیاری خاک های شنی و زمین های هموار ونسبتآ هموار توصیه می شود.

مشخصات فنی دستگاه :

 

تعداد دهانه در انواع مختلف : 5، 6، 7 و 8 عدد

طول هر دهانه : حدوداً 5/52  متر

طول کل دور دستگاههای مختلف سنتر پیوت : 432 ، 5/379 ، 327 و 5/274 متر به شعاع آبیاری 435 ، 382 ، 330 و 5/277 متر

ولتاژ دستگاه : 380 ولت

حداقل زمان چرخش یک دور دستگاه 24 ـ 21 ـ 18 و 15 ساعت

عمق متوسط بارش در یک دور 88/9 میلی متر

هم چنین دستگاه شامل سیستم دکل مرکزی، خرپاها و میل های کششی، تابلوی برق دهانه و کابل برق و سیستم دکل چرخ می باشد.

نکات ایمنی :

-       بایستی یک نفر اپراتور  برای کار دقیق دستگاه مشخص گردد تا راه اندازی دستگاه را عهده دار باشد.

-       بایستی ایستگاه پمپاژ دقیقا از نظر فشار کارکرد کنترل شود چون اگر فشار از حد مجاز ( 5/1 ) بار پایین بیاید دستگاه خاموش خواهد شد.

-       جهت کار مناسب دستگاه بایستی تابلوی برق و متعلقات مربوطه به آن دقیقا بررسی و بطور منظم از آنها استفاده شود.

-       مواظب باشیم که قسمت ایمنی دستگاه همیشه سالم باشد چون اگر به هر دلیل دهانه ای از حالت خطی خارج شود قسمت ایمنی عمل خواهد کرد و دستگاه خاموش خواهد شد.

-       از لامپهای سیگنال روی دستگاه که 3 تا از آنها نشان دهنده وجود برق و 7 تای بقیه مربوط به مدار زمان هستند خوب مواظبت کنیم.

-       بایستی کلیه قسمتهای دستگاه بعد از آبیاری دقیقا کنترل و بررسی شوند.

-       در فصل زمستان بایستی کلیه جزئیات دستگاه که پر قیمت و سبک هستند پوشانده شوند تا در امان باشند.

 

مزایا و معایب دستگاه :

 

-       در سطوح وسیع کارآئی بالائی دارد، راندمان آبیاری را بالا می برد و باعث توزیع یکنواخت آب می گردد.

-       قابل استفاده برای انواع کشت هاست و در مصرف انرژی و نیروی انسانی با صرفه تر است.

-       در مصرف آب صرفه جویی می شود.

-       به دلیل نبودن کانال های آب رسانی ،عملیات آماده کردن زمین و مراحل کاشت ، داشت وبرداشت سریع تر و بهتر انجام می شود.

-       چون فاصله آب پاش ها از زمین زیاد است، برای آبیاری محصولات پا بلند مانند ذرت میتوان از این دستگاه استفاده کرد.

-       دستگاه پیچیده است بنابراین برای راه اندازی ، حفظ و نگهداری آن حضور شخصی که فنی و کاردان بوده و به کلیه جزئیات دستگاه وارد ضروری است.

-       قیمت دستگاه بالاست و فقط در تعاونی ها و کشت و صنعت ها و در طرح های خیلی بزرگ قابل نصب است.

 

5-آبیاری بارانی خطی (Linear)

 

این دستگاه شبیه آبیاری بارانی دوار مرکزی است. با این  تفاوت که مسیر حرکت این دستگاه به صورت مستقیم است و زمین را چهار گوش آبیاری می کند. زمین های نسبتآ مسطح و چهار گوش را به خوبی می توان با روش آبیاری کرد. از فواید دیگر این دستگاه این است که جریان بارانی یکنواختی دارد و توسط باد به هم نمی خورد و به طور یکسان تمام مزرعه را آبیاری می کند.

 

 

مزایای آبیاری بارانی

هر نوع روش آبياري داراي يك سري معايب و مزايايي است كه بادرنظر گرفتن مجموعه اين معايب و مزايا بايد اقدام به انتخاب و طراحي روش آبياري نمود. ولی به طور کلی مزایای زیر را می توان مهم ترین ویژگی آبیاری بارانی نام برد.

-       حذف عمليات تسطيح و كاهش هزينه هاي آماده سازي اراضي

-       تهويه خاك به راحتي انجام مي شود.

-       مبارزه با يخبندان ، آفات و انگل ها ميسر است.

-       هزينه نيروي كارگري در مقايسه با روشهاي آبياري سطحي كمتر است.

-       تلفات بصورت رواناب و فرسايش خاك در اين روش به حداقل مي رسد.

-       راندمان آبياري در مقايسه با روشهاي سنتي بيشتر است.

-       بازده محصولات آبياري باراني در اغلب موارد بيشتر از آبياري سطحي است.

-       زمين كمتري براي مسير انتقال آب هدر مي رود.

-       امكان آبياري در اراضي كم عمق وجود دارد.

-       در اغلب محصولات آبياري باراني باعث افزايش رشد مي شود.

-       امكان آبياري در اغلب خاكها وجود دارد.

-       امكان آبياري در اراضي شيبدار وجود دارد.

-       امكان آبياري در اغلب شرايط آب و هوايي وجود دارد.                                                                                                 

معایب آبیاری بارانی

-       در صورت وجود باد يكنواختي توزيع كاهش مي يابد.

-       سموم آفت کش و قارچ کش را از روی برگها می‌شوید.

-       هزینه سرمایه گذاری اولیه نسبتا زیاد

-       شدت تبخير در مناطق گرم و خشك زياد بوده لذا تلفات در اين مناطق زياد است.

-       در مناطقي كه باد شديد است تلفات آب زياد است.

-       به دليل خسارت زدن به برگ محصولات، در اين روش استفاده از آبهاي با كيفيت پايين ممكن نيست.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد 1389ساعت 18:57  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت سوم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

آبیاری تحت فشار

 

وارد کردن آب در داخل لوله با کمک موتور پمپ و انتقال آب با فشار و پاشیدن آن در مزرعه را آبیاری « تحت فشار » می گویند. این نوع آبیاری بالاترین بازدهی در مصرف آب را در بین انواع دیری دارد. در این روش چون آب در طول مسیر از داخل لوله های مخصوصی عبور می کند و تماس مستقیم با هوا و خاک ندارد، اتلاف آب خیلی کم است. بطور کلی در آبیاری تحت فشار معمولآ کمتر از آبیاری سنتی به آب و نیروی کارگر نیاز است. آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و قطره ای تقسیم می شود.

 

معیارهای انتخاب روشهای مناسب آبیاری

 

در یک پروژه آبیاری، انتخاب روش آبیاری مناسب نقش بسیار با اهمیتی در موفقیت آن پروژه ایفا می‌کند. اساسی‌ترین عوامل موثر در انتخاب روشهای آبیاری به شرح زیر می باشند:

بافت خاک، آماده کردن زمین، اندازه مزارع،  شوری خاک، زهکشی،  آب قابل دسترس، کیفیت آب،  گیاهان الگوی کشت، انرژی قابل دسترس، تناوب   زراعی و عملیات زراعی،  کیفیت و میزان محصولات،  وضعیت آب و هوایی، هزینه آب، مسائل فرهنگی و اجتماعی.

هدف آبیاری

-       تامین آب کافی برای ادامه زندگی گیاه

-       حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم آبی یا بی آبی‌های کوتاه مدت

-       خنک کردن خاک و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه

-       شستن املاح مضر در خاک

-       نرم کردن ناحیه قابل شخم خاک

آبیاری تحت فشار

بطور كلي به هر روش آبياري كه در آن آب با فشاري بيش از يك اتمسفر (فشار نسبي) در سطح اراضي بوسيله لوله توزيع شود آبياري تحت فشار گفته مي شود. از 88  ميليارد  متر مكعب آب كه هر ساله استحصال مي شود  حدود 83  ميليارد  متر مكعب آن در بخش كشاورزي  مصرف مي شود كه متاسفانه 63 ميليارد متر مكعب آن به هدر مي رود. تلفات اصلي عمدتاً در داخل مزرعه است كه 70 تا 90 درصد تلفات آب را شامل مي شود.

راندمان آبیاری در کشورهای توسعه یافته حدود ۶۰ درصد و در کشورهای در حال توسعه حدود 45 درصد است راندمان آبیاری در کشور ما نیز حدود سه درصد از متوسط کشورهای در حال توسعه کمتر است. با دستيابي به راندمان آبياري باراني تا راندمان 70 درصد و راندمان آبياري قطره اي تا 95 درصد است، يعني در سيستم آبياري باراني تنها تا 20 درصد و در سيستم  آبياري قطره اي تا 5 درصد آب تلف مي شود، در حاليكه آبياري مزارع به روش سطحي حتي با انجام هزينه هاي گزاف و تسطيح  اراضي راندمان آبياري از 50 درصد تجاوز نمي كند و در وضعيت سنتي كه  اكثر اراضي كشور ما به همين ترتيب آبياري مي شود حتي كمتر از 35 درصد مي باشد.

اين بدين معني است كه اگر از روشهاي آبياري باراني و قطره اي استفاده نكنيم 65 درصد آب مزارع از بين مي رود و با احتساب آب تلف شده در كانالهاي انتقال ميزان تلفات از 75 درصد  تجاوز نمي كند. لذا با  استفاده از  سيستمهاي  آبياري تحت فشار مي توان از تلفات آب جلوگيري كرد و به  يك رشد اقتصادي كه بر اساس آن مي توان به يك توسعه پايدار اقتصادي، اجتماعي دست يافت. 

با توجه به اینکه کشور ایران در مناطق خشک و نیمه خشک کره خاکی قرار گرفته است همیشه با مشکل کم آبی و بحران آب روبروست که در این راستا دو مشکل اساسی وجود دارد.

1)   بارندگی کم و تبخیر و تعرق بالا

2)   پایین بودن راندمان آبیاری حدود 38 %، خاکی بودن مسیر انتقال آب، ناهموار بودن داخل مزرعه، نبودن زهکشهای سطحی و زیر زمینی

 از طرفی نظر به افزایش روزافزون جمعیت کشور و تامین امنیت غذایی باید سعی نمائیم  تا از آبیاری سنتی فاصله گرفته و به آبیاری مدرن و مکانیزه روی آوریم تا بتوانیم راندمان آبیاری را افزایش و تولید را بالا ببریم و سطح زندگی و درآمد جوامع روستایی را ارتقاء بدهیم. برای این منظور باید از سیستم مدرن و مکانیزه یا همان روش آبیاری تحت فشار استفاده نمود.

 آبیاری تحت فشار روشی از آبیاری است که در آن آب در مجاری بسته که شامل لوله های اصلی و فرعی می باشد با فشار جریان می یابد و از سوراخهایی که به آنها قطره چکان، آبپاش، آبفشان و یا نازل گفته می شود به صورت قطره یا ذرات ریز خارج می گردد و بدین طریق از تلفات آب در مسیر انتقال و در داخل مزرعه جلوگیری شده و آب به اندازه ای که لازم است به مزرعه و محصول داده می شود.

آبیاری تحت فشار شامل آبیاری بارانی و قطره ای می باشد و اهدافی که در این روش مدنظر است به شرح ذیل می باشد :

-        افزایش راندمان آبیاری به میزان 70 % در روش بارانی و به میزان 90 % در روش قطره ای و تقلیل میزان آب مصرفی در مقایسه با آبیاری سطحی.

-       عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک

-       تنظیم میزان آب مورد نیاز برای انواع خاک ها و کشت ها در فصول مختلف زراعی

-       تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح مزرعه و عدم نیاز به زهکشی مزرعه

-       افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی

-       عدم نیاز به تسطیح اراضی در این روش

-       جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک

-       عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون مزرعه و نهرهای زهکشی و استفاده بهینه از کل زمین مزروعی

-       قابل استفاده برای تمام گیاهان

-       امکان انجام آبیاری همراه با کودپاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها

-       وارد نشدن بذر علفهای هرز به مزرعه به دلیل انتقال آب از طریق لوله ها

-       سهولت در انجام عملیات زراعی

-       تبخیر سطحی در آبیاری قطره ای به حداقل می رسد و­از خارج شدن آب از محوطه ریشه جلوگیری می گردد.

-       عدم امکان رویش بذر علفهای هرز به دلیل مرطوب شدن فقط بخشی از سطح خاک اطراف ریشه گیاه اصلی ( آبیاری قطره ای )

-       افزایش کیفی و کمی محصول

عدم نیاز به نیروی کارگر زیاد بدلیل ثابت بودن اجزای سیستم
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد 1389ساعت 18:51  توسط مدیریت سایت | 


کم آبی در گیاهان به صورت علایمی مانند توقف رشد , کوچکتر شدن برگ , کوتاه شدن فاصله میان گره ها , بد شکل شدن برگ ها , سوختگی حاشیه برگ ها و ریزش برگ در گیاهان حساس به ریزش برگ مشاهده می شود . علایم کمبود آب در گل داوودی شامل تیره شدن برگ ها و در بگونیا به صورت خاکستری شدن برگ ها دیده می شود.پر آبی به صورت علایمی مانند افزایش ارتفاع گیاه , آبدار شدن ساقه و نرم و شکننده شدن و گاهی پژمردگی و مرگ گیاه (در معرض نور ) , کاهش اکسیژن و صدمه به ریشه و عدم جذب آب و مواد غذایی و در نهایت پژمردگی و توقف رشد نمایان می شود .
 پر آبی به معنی مصرف بیش از حد آب در هر دور آبیاری نیست بلکه نشان دهنده تکرار دفعات استفاده از آب است . در زمستان گیاهان در مدت طولانی در معرض آب و هوای ابری هستند و معمولا یک یا دو روز در معرض هوای آفتابی قرار می گیرند . گیاهانی که به نور کم عادت کرده اند نمی توانند به سرعت به شدت نور زیاد پاسخ دهند در نتیجه مقدار آب کمی که از طریق ریشه ها جذب می شود نمی تواند مقدار آب از دست رفته از طریق تعرق را جبران نماید و پژمردگی اتفاق می افتد در این حالت ممکن است تصور شود که گیاه به آبیاری نیاز دارد ولی آبیاری مشکل را حادتر می کند . کندن خاک نشان می دهد که خاک مرطوب اما سرد است . پس سرما عامل اصلی است و ریشه ها نمی توانند آب جذب کنند . 
زمان آبیاری : مدیریت آبیاری عامل اصلی در موفقیت کشت است . نیاز های رطوبتی گیاه با مرحله رشد فرق می کند و داننهال نسبت به گیاه بالغ به آب کمتری نیاز دارد . فصل سال بر میزان آب مورد نیاز موثر است . میزان نیاز آبی در تابستان بیشتر از زمستان است . نوع بستر رشد به کار رفته , سیستم حرارتی , نوع گلدان و نوع محصول نیز بر میزان نیاز آبی موثر است . بهترین روش برای راهنمایی کشاورز برای آبیاری استفاده از تجربیات سال های گذشته است که چه مقدار آب مصرف شده و واکنش گیاه به آن چگونه بوده است . ساده ترین روش استفاده از تانسیومتر است . 
باید در زمان مناسب زمین یا گلدان را به خوبی آبیاری کرد . آبیاری ناقص (مثلا اگر نصف آب مورد نیاز داده شود) باعث می شود فقط نیمه بالایی سطح خاک خیس شده و نیمه دیگر آن خشگ باقی بماند و گیاه زود تر از موعد مقرر نیاز آبیاری مجدد پیدا می کند . و تکرار این عمل باعث صدمه به ریشه واز بین رفتن آن می شود . مقدار آب خارجی از گلدان باید حدود 15 – 10 درصد آب داده شده به گلدان باشد تا باعث شستشوی املاح از خاک و جلوگیری از تجمع آن شود . 
به طور کلی هر متر مربع بستر کشت به عمق 1 سانتی متر به 1/1 لیتر آب و هر متر مربع کاشت با 18 سانتی متر عمق به 20 لیتر آب نیاز دارد . 
 PH آب آبیاری : بهترینPH بین 5/5 تا 7 متغیر است . خاک اره نرم و ظروف تورب یا پیت باعث کاهش PH آب و اسیدی شدن آن می شود . 
سیستم های آبیاری : در گلخانه ها روش های مختلفی جهت آبیاری گیاهان مورد استفاده قرار می گیرد که مهمترین آن ها به اختصار شرح داده می شود .
آبیاری دستی :آبیاری دستی ابتدایی ترین و متداول ترین روش است . از معایب آن می توان به زیاد شدن هزینه کارگری . اتلاف وقت , شسته شدن خاک و پاشیدن گل روی شاخساره گیاهان اشاره نمود . در این روش باید تمام گلخانه را لوله کشی کرد و شیر های آب در دو طرف سطح زمین انجام شود چون فشار آب موجب شسته شدن سطح خاک و فشردگی آن می شود . با استفاده از سر شیلنگ فشار آب کاهش می یابد . 
آبیاری قطره ای : در این روش آبیاری از لوله پلاستیکی و پلی وینیل کلرید استفاده می شود (لوله نوع دوم نیازی به قیم نداشته و لنگر نمی اندازد) . بسته به دما , نوع خاک و گیاه حدود یک لیتر آب در متر مربع لازم است . از مزایای این روش می توان به شسته شدن نمک خاک , صرفه جویی در آب از طریق پخش مستقیم آب در اطراف ریشه و تسهیل کوددهی اشاره کرد . 
آبیاری مه افشانی یا میست :در این روش پخش آب به صورت قطرات ریز در محیط کشت برخی از گیاهان زینتی و قلمه ها صورت می گیرد . پخش متناوب آب باعث کاهش دما و افزایش رطوبت در اطراف قلمه ها و در نهایت پایین آمدن تبخیر و تعرق می شود . 
آبیاری زیر زمینی : در این روش با خاصیت کاپیلاریته آب بیشتری در دسترس گیاهان قرار می گیرد . در روش کشت مستقیم گیاه , در قسمت تحتانی یک لوله سفال به شکل 8 قرار داده می شود . کف بستر مقداری سنگریزه ریخته و به آن خاک اضافه می کنند و سپس گیاهان را داخل آن می کارند . در بهار و تابستان و اوایل پاییز با غرقاب کردن بستر آبیاری انجام می گیرد و مازاد آب خارج می شود . روش های دیگر آبیاری بستر کشت گیاهان گلخانه ی از روش های ذیل نیز استفاده می شود : آبیاری بارانی , آبیاری ثقلی(میکرودریپ), آبیاری نورانی, مه پاشت دینامیکی 

تهیه و تنظیم : هانیه حدادی

+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم خرداد 1389ساعت 22:36  توسط مدیریت سایت | 
گروه 1:

مهسا حسینی - رکسانا کهن خاکی - فاطمه انجم روز - سیما کاظمی

گروه 2:

سوده کاشفی - آرا منطقی - منیژه کلانتری

گروه 3:

مهدیه رضایی - سوگند سادات اجتهد - مینا علیزاده

گروه 4:

محمد یوسفی - بابک پور مهدی - برزین رضوانجو - محسن ارجمندی

گروه 5:

نیوشا رنگ رز - زهره متین - بهاره فصاحتی

گروه 6:

محیا حنیفی - صدیقه بابازاده - فاطمه رجبی - شیرین خسرو بابایی - معصومه پور خیاط

گروه 7:

صدف حیدری - طاهره سلیمانی - شیما کرمی

+ نوشته شده در  دوشنبه ششم اردیبهشت 1389ساعت 22:38  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت ششم)

تهیه و تدوین: شمس شکری

 

آبیاری بارانی خطی (Linear)

 

این دستگاه شبیه آبیاری بارانی دوار مرکزی است. با این  تفاوت که مسیر حرکت این دستگاه به صورت مستقیم است و زمین را چهار گوش آبیاری می کند. زمین های نسبتآ مسطح و چهار گوش را به خوبی می توان با روش آبیاری کرد. از فواید دیگر این دستگاه این است که جریان بارانی یکنواختی دارد و توسط باد به هم نمی خورد و به طور یکسان تمام مزرعه را آبیاری می کند. 

مزایای آبیاری بارانی

هر نوع روش آبياري داراي يك سري معايب و مزايايي است كه بادرنظر گرفتن مجموعه اين معايب و مزايا بايد اقدام به انتخاب و طراحي روش آبياري نمود. ولی به طور کلی مزایای زیر را می توان مهم ترین ویژگی آبیاری بارانی نام برد.

-       حذف عمليات تسطيح و كاهش هزينه هاي آماده سازي اراضي

-       تهويه خاك به راحتي انجام مي شود.

-       مبارزه با يخبندان ، آفات و انگل ها ميسر است.

-       هزينه نيروي كارگري در مقايسه با روشهاي آبياري سطحي كمتر است.

-       تلفات بصورت رواناب و فرسايش خاك در اين روش به حداقل مي رسد.

-       راندمان آبياري در مقايسه با روشهاي سنتي بيشتر است.

-       بازده محصولات آبياري باراني در اغلب موارد بيشتر از آبياري سطحي است.

-       زمين كمتري براي مسير انتقال آب هدر مي رود.

-       امكان آبياري در اراضي كم عمق وجود دارد.

-       در اغلب محصولات آبياري باراني باعث افزايش رشد مي شود.

-       امكان آبياري در اغلب خاكها وجود دارد.

-       امكان آبياري در اراضي شيبدار وجود دارد.

-       امكان آبياري در اغلب شرايط آب و هوايي وجود دارد.                                                                                                 

معایب آبیاری بارانی

-       در صورت وجود باد يكنواختي توزيع كاهش مي يابد.

-       سموم آفت کش و قارچ کش را از روی برگها می‌شوید.

-       هزینه سرمایه گذاری اولیه نسبتا زیاد

-       شدت تبخير در مناطق گرم و خشك زياد بوده لذا تلفات در اين مناطق زياد است.

-       در مناطقي كه باد شديد است تلفات آب زياد است.

-       به دليل خسارت زدن به برگ محصولات، در اين روش استفاده از آبهاي با كيفيت پايين ممكن نيست.

+ نوشته شده در  شنبه چهارم اردیبهشت 1389ساعت 19:28  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار(قسمت پنجم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

این دستگاه برای آبیاری گیاهان پا کوتاه مانند غلات ، علوفه و چغندر قند مناسب است.

مشخصات فنی دستگاه :

شامل شاسی اصلی ـ موتور بنزین 8 اسب بخار ، لوله های آلومینیومی 4 اینچ ـ 12 متری، سوپاپ، کمربند، وزنه، رایزر، فواره، نیم طوقه و چرخ کامل و شلنگ رابط تشکیل یافته است که آب پاشها به فاصله 12 متری از هم قرار گرفته است و سوپاپ ها بعد از خاتمه آبیاری شروع به تخلیه آب داخل  لوله های آلومینیومی می نمایند.

نکات ایمنی :

بعد از اتمام هر آبیاری ضروری است به مدت 10 دقیقه صبر کنیم تا آب داخل لوله بطور کامل از طریق سوپاپ ها تخلیه شوند تا در زمان حرکت و انتقال دستگاه به دلیل پر بودن لوله ها از آب، مشکل پیچش لوله حاصل نگردد و نیز برای جلوگیری از حرکت دستگاه توسط باد منطقه ضروری است با استفاده از طناب و میخ دستگاه مهار شده باشد یا اینکه بر روی چرخهای دستگاه کیسه های شنی قرار داده شود تا سیستم در امان باشد.

مزایا و معایب سیستم :

این سیستم مخصوص مزارع متوسط و بزرگ و با قدرت جابه جایی در هر زمان و انجام آبیاری به هر میزان و در هر مدت با حداقل نیروی انسانی مورد نیاز می باشد و لوله های آلومینیومی هم به عنوان محور و هم به عنوان هدایت کننده آب عمل می کند تا آب را به سر آبپاش ها برسانند و از طرفی در زمین های کاملا رسی کارآیی ندارد. چون به دلیل گلی بودن زمین به علت آبیاری در زمان حرکت دستگاه مشکل پیچش لوله ایجاد       می گردد .

3-آبیاری بارانی قرقره ای ( Gun)

این دستگاه برای آبیاری زمین هموار و ناهموار و گیاهان کوتاه و بلند مورد استفاده قرار می گیرد. اجزای مختلف این دستگاه عبارت اند از: قرقره، توربین، جعبه دنده، لوله پلی اتیلن، آبپاش. دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای دارای یک قرقره بزرگ است که بر شاسی قرار دارد و لوله پلی اتیلن از جنس نیمه سخت که در حدود 300 متر طول دارد دور این قرقره جمع می شود. برای انجام دادن آبیاری یک قطعه زمین، ابتدا دستگاه را به کمک تراکتور در ابتدای زمین مورد نظر قرار می دهند. سپس آبپاش را که لوله پلی اتیلن نیز به آن وصل است در داخل مزرعه و بر روی پایه ای  به نام ارابه می گذارند. برای ایجاد فشار آب در داخل لوله ها از موتور دیزل یا الکتروموتور استفاده می شود. پس از روشن کردن موتور ابتدا آب با فشار وارد توربین می شود و آن را می چرخاند. آب پس از خروج از توربین وارد لوله پلی اتیلن شده و از طریق آبپاش در سطح مزرعه پخش می شود.  چرخش توربین توسط جعبه دنده و زنجیر به قرقره منتقل شده و قرقره پس از شروع آبیاری به طور آهسته و خودکار می چرخد و لوله پلی اتیلن به طور مرتب روی قرقره جمع می شود. بعد از این که آبپاش به قرقره رسید آبیاری به طور خودکارقطع می شود.

در این روش آبپاش آب را به صورت دایره ای و به شعاع 40 تا 50 متر پخش می کند. در این روش مقدار اب مصرفی را می توان با کنترل سرعت چرخش قرقره تنظیم کرد. اگر سرعت چرخش قرقره زیاد باشد لوله سریعتر جمع می شود و آب کمتری پاشیده می شود؛ ولی اگر لوله آهسته تر جمع شود آب زیادتری توسط آبپاش پخش می شود.

نکته قابل تذکر در این روش این است که به دلیل گران بودن لوله پلی اتیلن باید در موقع استفاده از آن دقت بیشتری بعمل آید و از تماس آن با اجسام زبر و تیز جلوگیری شود. مدت زمان لازم برای یک دور چرخش آبپاش 2 تا 5 دقیقه است که با قرار دادن یک توری در مسیر ورود آب به دستگاه از داخل شدن کاه و کلش و گل ولای به داخل توربین و آبپاش جلوگیری می شود. از فواید دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای می توان به حرکت و جا به جایی آسان آن برای سرعت این دستگاه، میزان عمق ابیاری را آن طور که می خواهیم تنظیم کنیم.   

 

نکات ایمنی :

 

-       مقررات و اصول ایمنی و سلامتی در هنگام کار رعایت گردد و شلنگ ها و اتصالات فشار قوی را محفوظ داشته و ایمنی آن را مد نظر داشته باشید.

-       زنجیره های ایمنی محافظ شافت پی تی او را به یک نقطه ثابت وصل کنید و از آبپاش در حال کار فاصله بگیرید.

-       ماشین برای انجام هر گونه تنظیم و یا تعمیر متوقف گردد و به منظور راه اندازی یا حمل و نقل ماشین ، تنه اصلی بایستی به وسیله پین قفل ایمنی ثابت و محکم گردد.

-       شیرها و دریچه های تحت فشار به آرامی باز شوند و هرگز از سرعت مجاز حداکثر 10 کیلومتر در ساعت تجاوز نگردد.

 

مزایا و معایب دستگاه :

 

-       آبگیری از شیرهای هیدرانت یا از کانال به راحتی انجام گرفته و برای آبیاری تکمیلی مناسب می باشد.

-       به دلیل سنگینی دستگاه وجود تراکتور برای حمل دستگاه و ارابه فواره دار ضروری بوده و برای کار آن در مزرعه وجود جاده دسترسی الزامی است و در زمانی که شدت وزش باد شدید است نبایستی عمل آبیاری را انجام داد.

 

4-آبیاری بارانی دوار مرکزی ( Center point)

 

این دستگاه برای ابیاری انواع گیاهان پا بلند و پا کوتاه می تواند مورد استفاده قرار گیرد. دستگاه آبیاری دوار مرکزی از قطعاتی چون لوله عمودی، لوله اصلی(افقی)، تابلو کنترل، پاشنده ها وچرخها تشکیل شده است. برای انجام آبیاری با این دستگاه، ابتدا آب با فشار وارد پاشنده ها می شود. لوله اصلی در این دستگاه بر روی پایه های مثلثی شکت قرار می گیرد که هر یک از پایه ها دارای دو چرخ هستند. آب از طریق لوله های اصلی که در حدود سه متر از زمین فاصله دارند وارد آب پاش ها می شوند و عمل آبیاری انجام می گیرد. مسیر حرکت دستگاه در این روش به صورت دایرهای بوده و سطح آبیاری شده هم دایرهای شکل است. این دستگاه دارای یک تابلو کنترل می کند و اگر در موقع آبیاری اشکالی به وجود آید آبیاری خود به خود قطع می شود. در استفاده از این دستگاه باید سعی کرد که مسیر چرخ ها صاف و هموار و تا حدودی سفت باشد. این روش  برای آبیاری خاک های شنی و زمین های هموار ونسبتآ هموار توصیه می شود.

مشخصات فنی دستگاه :

 

تعداد دهانه در انواع مختلف : 5، 6، 7 و 8 عدد

طول هر دهانه : حدوداً 5/52  متر

طول کل دور دستگاههای مختلف سنتر پیوت : 432 ، 5/379 ، 327 و 5/274 متر به شعاع آبیاری 435 ، 382 ، 330 و 5/277 متر

ولتاژ دستگاه : 380 ولت

حداقل زمان چرخش یک دور دستگاه 24 ـ 21 ـ 18 و 15 ساعت

عمق متوسط بارش در یک دور 88/9 میلی متر

هم چنین دستگاه شامل سیستم دکل مرکزی، خرپاها و میل های کششی، تابلوی برق دهانه و کابل برق و سیستم دکل چرخ می باشد.

نکات ایمنی :

-       بایستی یک نفر اپراتور  برای کار دقیق دستگاه مشخص گردد تا راه اندازی دستگاه را عهده دار باشد.

-       بایستی ایستگاه پمپاژ دقیقا از نظر فشار کارکرد کنترل شود چون اگر فشار از حد مجاز ( 5/1 ) بار پایین بیاید دستگاه خاموش خواهد شد.

-       جهت کار مناسب دستگاه بایستی تابلوی برق و متعلقات مربوطه به آن دقیقا بررسی و بطور منظم از آنها استفاده شود.

-       مواظب باشیم که قسمت ایمنی دستگاه همیشه سالم باشد چون اگر به هر دلیل دهانه ای از حالت خطی خارج شود قسمت ایمنی عمل خواهد کرد و دستگاه خاموش خواهد شد.

-       از لامپهای سیگنال روی دستگاه که 3 تا از آنها نشان دهنده وجود برق و 7 تای بقیه مربوط به مدار زمان هستند خوب مواظبت کنیم.

-       بایستی کلیه قسمتهای دستگاه بعد از آبیاری دقیقا کنترل و بررسی شوند.

-       در فصل زمستان بایستی کلیه جزئیات دستگاه که پر قیمت و سبک هستند پوشانده شوند تا در امان باشند.

 

مزایا و معایب دستگاه :

 

-       در سطوح وسیع کارآئی بالائی دارد، راندمان آبیاری را بالا می برد و باعث توزیع یکنواخت آب می گردد.

-       قابل استفاده برای انواع کشت هاست و در مصرف انرژی و نیروی انسانی با صرفه تر است.

-       در مصرف آب صرفه جویی می شود.

-       به دلیل نبودن کانال های آب رسانی ،عملیات آماده کردن زمین و مراحل کاشت ، داشت وبرداشت سریع تر و بهتر انجام می شود.

-       چون فاصله آب پاش ها از زمین زیاد است، برای آبیاری محصولات پا بلند مانند ذرت میتوان از این دستگاه استفاده کرد.

-       دستگاه پیچیده است بنابراین برای راه اندازی ، حفظ و نگهداری آن حضور شخصی که فنی و کاردان بوده و به کلیه جزئیات دستگاه وارد ضروری است.

-       قیمت دستگاه بالاست و فقط در تعاونی ها و کشت و صنعت ها و در طرح های خیلی بزرگ قابل نصب است.

+ نوشته شده در  شنبه چهارم اردیبهشت 1389ساعت 19:25  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت جهارم)

تهیه و تدوین: شمس شکری

آبیاری بارانی

در آبياری به روش بارانی ،آب با فشاری بیش از یک اتمسفر در داخل يک شبکه لوله کشی شده جريان پيدا کرده و سپس از خروجی هايی که روی اين شبکه تعبيه شده و آبپاش ناميده می شوند خارج می شود. آبياري باراني يكي از روشهاي نوين آبياري در جهان به شمار مي رود كه استفاده از آن در 40 سال اخير بيشتر متداول شده است.

 

 

 بطور كلي مي توان گفت كه آبياري باراني از زماني كه لوله هاي سبك با اتصالات سريع و آسان به بازار عرضه شد، توسعه يافته است. ساختمان   آبپاش ها طوری است که هنگامی که با فشاراز آن خارج می شود بصورت قطرات ريز و درشت درآمده و مشابه باران در سطح مزرعه ريخته می شود. به همين دليل این سيستم آبياری به روش بارانی ناميده می شود.

 

در اين روش آب با سرعتي مساوي و يا كمتر از نفوذ پذيري خاك، به صورت باران بر سطح زمين پخش مي شود تا خاك فرصت نفوذ پيدا كند. چنانچه شدت بارش بيش از سرعت نفوذ باشد در سطح مزرعه رواناب ايجاد شده و راندمان آبياري كم خواهد شد. به طور كلي آبياري به روش باراني رادر اغلب شرايط مانند مناطق شيبدار، خاكهاي سبك، سنگين و شرايطي كه آبياري به طريق ثقلي امكان پذير نيست، مي توان اجرا نمود.

 

 گرچه روش بارانی اساساً برای آبياری مزارع و باغات ابداع گرديد اما از اين روش برای اهداف ديگر هم استفاده می شود که مهمترين آنها عبارتند از:

-       پخش کودهای مايع در سطح مزرعه

-       برای دفع پساب حاصله از تصفيه خانه های فاضلاب در سطح اراضی

-       برای آبپاشی روی گياه به منظور حفاظت آنها در مقابل سرما و يخبندان

-       برای تعویق انداختن زمان تشکيل غنچه و گل

-       برای مرطوب کردن سطح خاک و جلوگيری از فرسايش بادی

-       برای کمک به جوانه زدن بذرها

-       برای کنترل محيط وخنک کردن خاک وگياه و هوای اطراف آن

سيستم های آبياری بارانی را می توان به انواع مختلفی تقسیم کرد که یکی از رایج ترین دسته بندی ها به شرح ذیل می باشد ذیل می باشد:

-       جابجا شونده(Portable)

-       نيمه جابجا شونده (Semi-Portable)

-        نيمه ثابت(Semi-permanent)

-       ثابت (Permanent)

-       مجموعه متحرک (Set Move)

-       مجموعه ثابت (Solid Set)

-       مجموعه متحرک دائم (Continues Move)

 

شرايطي كه آبياري باراني توصيه مي شود :

-       براي آبياري گياهاني كه داراي ريشه كم عمق هستند.

-       در اراضي با شيب زياد و با عمق كم خاك زراعي

-       در اراضي با نفوذ پذيري زياد

-       در مورد محصولاتي كه بصورت متراكم كشت مي شوند.

انواع روش های آبیاری بارانی

1-آبیاری بارانی کلاسیک 

در اين روش ها، لوله هاي اصلي به لوله هاي فرعي وصل مي شوند و روي لوله هاي فرعي آبپاش هاي مخصوصي نصب می شود که به  دور خود  مي چرخند و آب را در اطراف به صورت دايره مي پاشند.  لوله هايي که آبپاش ها بر روي آنها نصب شده (( بال)) نام دارند. در اين روش از يك دستگاه موتور پمپ يا الكتروپمپ و تعدادی لوله و آبپاش براي آبياري استفاده  مي شود. اگر همه اجزاء قابل جابه جايي باشند آن را  روش ((کلاسیک متحرک)) می نامند.

در مواردي، لوله اصلي و موتور پمپ ثابت است ولي براي صرفه جويي در هزينة خريد لوله و لوله کشي، پس از اين که آبياري انجام شد، بال و   آبپاش ها را باز نموده و در جاي ديگر نصب می کنند. این کار ادامه دارد تا کل مزرعه آبیاری شود، این روش را روش (( کلاسیک نیمه متحرک))   می نامند.

گاهي لوله هاي اصلي، فرعي، بال، آب پاش ها و موتور پمپ ثابت هستند و کل مزرعه توسط آنها آبیاری می شود که به این روش، (( روش ثابت)) می گویند که اکثراً لوله ها در زیر زمین کار گذاشته می شوند.

در ايران و بسياري ديگر از کشورها روش کلاسيك نيمه متحرك رواج بيشتري دارد.

 

1-1 آبیاری بارانی به روش کلاسیک ثابت 

 

در این روش آبیاری پمپ و لوله های اصلی و فرعی و بال های آبیاری و آب پاشها ( کلیه اجزاء سیستم ) ثابت می باشند. در این سیستم، به تعداد کافی بال آبیاری وجود دارد و نیازی به جابجایی بالهای آبیاری در فصل زراعی نمی باشد و با توجه به شرایط باد منطقه فواصل آبپاش را طوری تنظیم می کنند که همپوشانی کاملی ایجاد گردد. در سیستم های ثابت ممکن است بالهای آبیاری در زیر زمین کار گذاشته شده و همیشه ثابت باشند یا اینکه این بالها در ابتدای فصل رشد در روی زمینی چیده شده و در انتهای فصل رشد جمع شوند که به نوع اول سیستم های ثابت دائمی و به نوع دوم سیستم های فصلی گفته می شود. انتخاب هر یک از این دو نوع سیستم بستگی به نوع گیاه دارد. اگر بخواهیم از این روش برای گیاهان یکساله  استفاده کنیم باید قبل از کاشت، لوله ها را درزمین قرار می دهیم و بعد از برداشت محصول آنها را جمع آوری و در انبار نگه داری کنیم. از این روش برای آبیاری محصولات پر شاخ و برگ که جا به جایی لوله ها در آنها مشکل است می توان استفاده کرد؛ اما عیب مهم آن زیاد بودن هزینه های   لوله گذاری است.

 

 

1-2 آبیاری بارانی به کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک ( کلاسیک نیمه متحرک)

 

 در این روش بالهای آبیاری ثابت ولی آب پاش ها متحرک می باشند. برای کاهش هزینه در این سیستم از آب پاشهای بزرگ استفاده می شود که به طور قابل ملاحظه ای از تعداد بالهای آبیاری بارانی ثابت و از لحاظ بهره برداری راحتتر و کم هزینه تر از بقیه سیستم ها با جابجایی متناوب می باشند. از لحاظ عمر مفید تجهیزات و لوله های سیستم نیز بسیار مناسب و در صورتی که لوله ها در زیر زمین کار گذاشته شده باشند از لحاظ خطر سرقت نیز دارای ضریب اطمینان بالایی خواهند بود. علاوه بر این بدلیل فراهم بودن امکان نصب پایه های بلند برای آبپاش ها، امکان آبیاری گیاهان پا بلند نیز وجود دارد. در مجموع سیستم های آبیاری بارانی با آبپاش متحرک به دلیل ویژگی ها و مزایای فوق الذکر از استقبال قابل توجهی در بین کشاورزان برخوردار گشته و گسترش بیشتری در سالهای اخیر داشته است.

 

2-آبیاری بارانی غلطان (Vilmo)

 

این دستگاه برای آبیاری مزارعی که هموار و مسطح هستند و گیاهان ردیفی در آنها کشت شده است کارایی زیادی دارد. اجزای تشکیل دهنده دستگاه آبیاری ویلمو عبارت اند از:

موتور و شاسی، لوله اصلی و لوله رابط خرطومی، چرخها، آبپاش ها. لوله اصلی در این دستگاه از جنس آلومینیوم است و 10سانتیمتر قطر دارد که از وسط چرخها می گذرد. که از وسط چرخها می گذرد. این لوله هم آب را آبپاش ها می رساند و هم باعث حرکت چرخها می شود. حرکت دستگاه از یک محل به محل با استفاده از موتور بنزینی که از طریق جعبه دنده و زنجیر به چرخهای کناری متصل است انجام می شود.

روش کار به اين ترتيب است که ابتدا دستگاه به محل مورد نظر منتقل مي شود، سپس به وسيله لوله رابط خرطومي، لوله هاي دستگاه و لوله هاي آبرسان به هم متصل مي شوند. با باز شدن شير آبگير، آب در لوله ها جريان پيدا کرده و از طريق آبپاش ها آبياري انجام مي شود. پس از اتمام آبياري يك قطعه، لوله خرطومي را جدا کرده و آب داخل لوله ها را خارج نموده، سپس موتور را براي جابه جايي دستگاه روشن کرده و آن را به قطعه ديگر که هنوز آبياري نشده است، مي برند. اين عمل آن قدر تكرار مي شود تا تمام سطح مزرعه، آبياري شود.

+ نوشته شده در  شنبه چهارم اردیبهشت 1389ساعت 19:22  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت سوم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

 

وارد کردن آب در داخل لوله با کمک موتور پمپ و انتقال آب با فشار و پاشیدن آن در مزرعه را آبیاری « تحت فشار » می گویند. این نوع آبیاری بالاترین بازدهی در مصرف آب را در بین انواع دیری دارد. در این روش چون آب در طول مسیر از داخل لوله های مخصوصی عبور می کند و تماس مستقیم با هوا و خاک ندارد، اتلاف آب خیلی کم است. بطور کلی در آبیاری تحت فشار معمولآ کمتر از آبیاری سنتی به آب و نیروی کارگر نیاز است. آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و قطره ای تقسیم می شود.

 

معیارهای انتخاب روشهای مناسب آبیاری

 

در یک پروژه آبیاری، انتخاب روش آبیاری مناسب نقش بسیار با اهمیتی در موفقیت آن پروژه ایفا می‌کند. اساسی‌ترین عوامل موثر در انتخاب روشهای آبیاری به شرح زیر می باشند:

بافت خاک، آماده کردن زمین، اندازه مزارع،  شوری خاک، زهکشی،  آب قابل دسترس، کیفیت آب،  گیاهان الگوی کشت، انرژی قابل دسترس، تناوب   زراعی و عملیات زراعی،  کیفیت و میزان محصولات،  وضعیت آب و هوایی، هزینه آب، مسائل فرهنگی و اجتماعی.

هدف آبیاری

-       تامین آب کافی برای ادامه زندگی گیاه

-       حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم آبی یا بی آبی‌های کوتاه مدت

-       خنک کردن خاک و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه

-       شستن املاح مضر در خاک

-       نرم کردن ناحیه قابل شخم خاک

آبیاری تحت فشار

بطور كلي به هر روش آبياري كه در آن آب با فشاري بيش از يك اتمسفر (فشار نسبي) در سطح اراضي بوسيله لوله توزيع شود آبياري تحت فشار گفته مي شود. از 88  ميليارد  متر مكعب آب كه هر ساله استحصال مي شود  حدود 83  ميليارد  متر مكعب آن در بخش كشاورزي  مصرف مي شود كه متاسفانه 63 ميليارد متر مكعب آن به هدر مي رود. تلفات اصلي عمدتاً در داخل مزرعه است كه 70 تا 90 درصد تلفات آب را شامل مي شود.

راندمان آبیاری در کشورهای توسعه یافته حدود ۶۰ درصد و در کشورهای در حال توسعه حدود 45 درصد است راندمان آبیاری در کشور ما نیز حدود سه درصد از متوسط کشورهای در حال توسعه کمتر است. با دستيابي به راندمان آبياري باراني تا راندمان 70 درصد و راندمان آبياري قطره اي تا 95 درصد است، يعني در سيستم آبياري باراني تنها تا 20 درصد و در سيستم  آبياري قطره اي تا 5 درصد آب تلف مي شود، در حاليكه آبياري مزارع به روش سطحي حتي با انجام هزينه هاي گزاف و تسطيح  اراضي راندمان آبياري از 50 درصد تجاوز نمي كند و در وضعيت سنتي كه  اكثر اراضي كشور ما به همين ترتيب آبياري مي شود حتي كمتر از 35 درصد مي باشد.

اين بدين معني است كه اگر از روشهاي آبياري باراني و قطره اي استفاده نكنيم 65 درصد آب مزارع از بين مي رود و با احتساب آب تلف شده در كانالهاي انتقال ميزان تلفات از 75 درصد  تجاوز نمي كند. لذا با  استفاده از  سيستمهاي  آبياري تحت فشار مي توان از تلفات آب جلوگيري كرد و به  يك رشد اقتصادي كه بر اساس آن مي توان به يك توسعه پايدار اقتصادي، اجتماعي دست يافت. 

با توجه به اینکه کشور ایران در مناطق خشک و نیمه خشک کره خاکی قرار گرفته است همیشه با مشکل کم آبی و بحران آب روبروست که در این راستا دو مشکل اساسی وجود دارد.

1)   بارندگی کم و تبخیر و تعرق بالا

2)   پایین بودن راندمان آبیاری حدود 38 %، خاکی بودن مسیر انتقال آب، ناهموار بودن داخل مزرعه، نبودن زهکشهای سطحی و زیر زمینی

 از طرفی نظر به افزایش روزافزون جمعیت کشور و تامین امنیت غذایی باید سعی نمائیم  تا از آبیاری سنتی فاصله گرفته و به آبیاری مدرن و مکانیزه روی آوریم تا بتوانیم راندمان آبیاری را افزایش و تولید را بالا ببریم و سطح زندگی و درآمد جوامع روستایی را ارتقاء بدهیم. برای این منظور باید از سیستم مدرن و مکانیزه یا همان روش آبیاری تحت فشار استفاده نمود.

 آبیاری تحت فشار روشی از آبیاری است که در آن آب در مجاری بسته که شامل لوله های اصلی و فرعی می باشد با فشار جریان می یابد و از سوراخهایی که به آنها قطره چکان، آبپاش، آبفشان و یا نازل گفته می شود به صورت قطره یا ذرات ریز خارج می گردد و بدین طریق از تلفات آب در مسیر انتقال و در داخل مزرعه جلوگیری شده و آب به اندازه ای که لازم است به مزرعه و محصول داده می شود.

آبیاری تحت فشار شامل آبیاری بارانی و قطره ای می باشد و اهدافی که در این روش مدنظر است به شرح ذیل می باشد :

-        افزایش راندمان آبیاری به میزان 70 % در روش بارانی و به میزان 90 % در روش قطره ای و تقلیل میزان آب مصرفی در مقایسه با آبیاری سطحی.

-       عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک

-       تنظیم میزان آب مورد نیاز برای انواع خاک ها و کشت ها در فصول مختلف زراعی

-       تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح مزرعه و عدم نیاز به زهکشی مزرعه

-       افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی

-       عدم نیاز به تسطیح اراضی در این روش

-       جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک

-       عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون مزرعه و نهرهای زهکشی و استفاده بهینه از کل زمین مزروعی

-       قابل استفاده برای تمام گیاهان

-       امکان انجام آبیاری همراه با کودپاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها

-       وارد نشدن بذر علفهای هرز به مزرعه به دلیل انتقال آب از طریق لوله ها

-       سهولت در انجام عملیات زراعی

-       تبخیر سطحی در آبیاری قطره ای به حداقل می رسد و­از خارج شدن آب از محوطه ریشه جلوگیری می گردد.

-       عدم امکان رویش بذر علفهای هرز به دلیل مرطوب شدن فقط بخشی از سطح خاک اطراف ریشه گیاه اصلی ( آبیاری قطره ای )

-       افزایش کیفی و کمی محصول

عدم نیاز به نیروی کارگر زیاد بدلیل ثابت بودن اجزای سیستم

+ نوشته شده در  شنبه چهارم اردیبهشت 1389ساعت 19:16  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت دوم)

تهیه و تدوین : شمس شکری

 

روشهایی آبیاری  

به منظور پخش یکنواخت آب روی سطح خاک و آبیاری مناسب محصولات کشاورزی روشهای متفاوتی وجود دارد. دو روش اصلی  آبیاری که در کشور مان رایج است عبارت اند از:

الف) آبیاری به روش سنتی یا قدیمی که شامل آبیاری نواری ،شیاری(نشتی) و کرتی است.

ب) آبیاری تحت فشار که شامل روشهایی بارانی و قطرهای است.

 

الف) آبیاری سنتی

 

1-آبیاری نواری

در این روش مزرعه را نوار بندی می کنند. پهنای نوارها 5 تا 15متر و درازای آنها 75 تا 300متر است. نوارها به وسیله مرز کشی از هم جدا می شوند. هدف از این کار نفوذ آب در زمین همزمان با پیشروی آب در داخل نوارهاست. آبیاری یک نوار یا  قطعه، زمانی تمام میشودکه اب به آخر نوار برسد، در این هنگام آب قطعه پر شده را می بندند و راه آب قطعه دیگر را برای آبیاری باز می کنند. این روش برای  بیشتر خاکها مناسب است؛ اما برای زمینهایی که خاک شنی دارند و آب به سرعت در آنها می کند، مناسب نیست. از این روش بیشتر در زمین های کم شیب و برای گیاهان علوفه ای، غلات و باغ های میوه استفاده می شود.

2-آبیاری شیاری (نشتی یا جوی و پشته ایی)

در این روش آب را در شیارهایی که در بین دو ردیف کشت ایجاد کرده اند وارد می کنند. برای جلو گیری از شسته شدن خاک، شیارهای را روی خط تراز درست می کنند. در بعضی جاها نیز برای این که طول زمین یکسان باشد شیارها را عمود بر شیب زمین درست می کنند. در این روش وقتی آب وارد شیاری می شود باید مواظب بود که آن شیار از آب لبریز نشود؛ چون باعث خرابی شیار می شود. این روش آبیاری برای خاکهای ماسه ای یا خاکهای سبک و نیز خاکهایی که پس از خشک شدن ترک های بزرگ بر می دارند مناسب نیست. با این روش می توان بیشتر محصولات زراعی که به صورت ردیفی کاشته می شوند مثل ذرت و پنبه را آبیاری کرد.

 3 -آبیاری کرتی

رایج ترین روش آبیاری در ایران، آبیاری کرتی است. علت آن نیز وجود فرهنگ سنتی استفاده از این آبیاری در بین کشاورزان و نیاز نداشتن به ماشین آلات  پیشرفته است. در این روش کرت ها را به شکل چهار گوش یا شکلهای دیگر درست می کنند. آبیاری به صورت کرتی برای خاکهایی که آب در آنها کمتر نفوذ می کند مناسب است  این روش برای زمینهای صاف و بدون شیب مناسب است. با این روش می توان گیاهانی مانند: حبوبات، یونجه، برنج، باغهای میوه و سبزی را آبیاری کرد. از این روش می توان برای شستن خاکهای شور نیز استفاده کرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم فروردین 1389ساعت 18:38  توسط مدیریت سایت | 

آبیاری تحت فشار ( قسمت اول)

تهیه و تدوین : شمس شکری

مقدمه

آبیاری از نظر علمی تعابیر مختلفی دارد اما به معنای واقعی کلمه، پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می‌باشد. هر چند فقط 15 درصد از زمینهای کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و 85 درصد بقیه به صورت دیم و بدون آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند اما نیمی از تولیدات کشاورزی و غذای مردم جهان از همین زمینهای آبی حاصل می‌شود. که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است. آبیاری و مدیریت آب در مزرعه در عین سادگی هنوز هم از پیچیده‌ترین و به عبارتی از مشکل‌ترین عملیات کشاورزی به شمار می‌رود. بسیاری از متخصصان کشاورزی آبیاری را یک هنر می‌دانند تا علم، و برخی آن را یک فن قلمداد می‌کنند.

منابع آب آبیاری

-       نزولات آسمانی شامل برف و باران

-       آبهای سطحی شامل رودخانه‌ها ، سدها ، مخازن آب ، دریا ، برکه‌های آب شیرین، یخچالها و …

-       آبهای زیرزمینی شامل چاه ، قنات، چشمه

منافع آبیاری

-       افزایش کمی و کیفی محصول

-       سود حاصل از افزایش کمی و کیفی محصول

-       درآمد حاصل از فروش آب برای دولت

-       افزایش فرصت شغلی

معایب آبیاری

-       فرسایش

-       شور و قلیایی شدن خاک

-       غرقابی شدن یا باتلاقی شدن زمینهای کشاورزی

-       تخریب زمینهای کشاورزی

-       اتلاف سود و اتلاف بیهوده آبی که با قیمت گزاف تامین گردیده و برای نگهداری و توزیع آن سرمایه گذاری زیادی صورت گرفته است.

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم فروردین 1389ساعت 18:26  توسط مدیریت سایت | 

آبياري کرتي(غرقابي):يکي از روش هاي معمول براي آبياري گياهان آبياري به روش کرتي است.در اين روش مزرعه به قطعات مختلف تقسيم و به طور جداگانه تسطيح مي شود.سپس دور تا دور هر قطعه با خاک ديواره ي کوتاهي(مرز)ايجاد مي گردد. پس از اينکه کرت آماده شد عمليات کاشت محصول و آبياري در آن انجام خواهد شد. براي آبياري هر قطعه آب را تا ارتفاع معيني وارد کرت مي کنند. آب موجود در کرت تا نفوذ کامل باقي مي ماند. گاهي پس از نفوذ مقدار مشخصي آب بقيه ي آن را از کرت خارج مي کنند. بسياري از محصولات زراعي مانند:برنج پنبه يونجه و اکثر سبزيجات را مي توان با اين روش آبياري نمود.آبياري تحت فشارآبياري باراني:روشي است که در آن آب با سرعتي مساوي و يا کمتر از نفوذپذيري خاک شبيه باران بر سطح زمين پخش مي شود. مجموعه ي وسايل و لوله هايي که آب را از منبع آبي تا دهانه ي آبپاش منتقل مي کنند (شبکه آبياري) ناميده مي شود. در آبياري باراني بر خلاف روش هاي ثقلي آب در سيستم لوله هاي بسته و تحت فشار جريان دارد. آبرساني به زمينهايي که در روشهاي ثقلي ممکن نباشد (يعني زمينهايي با شيب زياد) و زمينهايي که بالاجباردر اثر نرسيدن آب و تسطيح نبودن زمين کشت نمي شود با اين روش مي تواند مورد بهره برداري قرار گيرد. بالا بودن بهره وري آبياري و کنترل دقيق آب مي تواند اين روش را در رديف مناسب ترين روشها براي آبياري بسياري از اراضي کشور قرار دهد. در اين روش مي توان کودهاي شيميايي قابل حل در آب و سموم را در دسترس گياهان قرار داد.انواع سيستم هاي آبياري باراني1- آبياري باراني نيمه متحرک(نيمه ثابت)2- آبياري باراني با سيتم ثابت3- آبياري باراني با سيستم آبفشان خطي 4- آبياري باراني باسيستم قرقره اي(تک گان) 5- آبياري باراني باسيستم دوار مرکزي(Center pivot6- آبياري باراني باسيستم خطي(linear)


                             آبياري باراني باسيستم خطي   معايب ومحاسن استفاده از آبياري بارانيمعايب:1- هزينه اوليه سيستم بالا است.2- در مواردي که کشاورزان داراي حقابه هستندوبه طور نوبتي از آب استفاده مي کنند استفاده از سيستم بدون داشتن مخزن ذخيره آب با دشواري مواجه مي شود.3- در آبياري باراني کيفيت آب محدوديت محدوديت بيشتري را در مقايسه با روش ثقلي ايجاد مي نمايد.4- در مناطق بادخيز ميزان تلفات آب زياد و يکنواختي آبياري کم است.5- در هواي گرم وخشک شدت تبخير در موقع آبياري باعث تلفات آب مي شود.6- در موقع رسيدن دانه از مرغوبيت محصول کاسته مي شود.7- در موقع آبياري عمل لقاح مشکل مي شود.محاسن:1- در مصرف آب صرفه جويي مي شود.2- امکان آبياري در اراضي شيبدار بدون نياز داشتن به تسطيح فراهم مي گردد.3- آبياري با منابع آبي کم که در آبياري سطحي نمي تواند مورد استفاده قرار گيرد ميسر مي شود.4- امکان آبياري در بيشتر خاکها و بافتهاي مختلف(خاکهاي سبک تا سنگين) فراهم مي شود.5- از جريان سطحي آب و فرسايش خاک جلوگيري مي شود.6- محافظت از گياه در مقابل يخبندان ناشي از سرماي زودرس ممکن است.7- امکان سمپاشي و کوددهي فراهم است.آبياري قطره اي:  
روشي است که طي آن آب با فشار کم و از روزنه يا وسيله اي به نام (قطره چکان) از شبکه خارج گرديده به صورت قطراتي در پاي بوته ريخته مي شود. شبکه آبياري قطره اي که آب را در سراسر مزرعه توزيع مي نمايد مانند شبکه آبياري باراني است و تفاوت اين دو روش در نحوه ي توزيع آب در سطح خاک است. در هر دو روش آب با فشار در لوله اي بسته منتقل مي گردد که در آبياري باراني به وسيله ي آبپاش و با فشار زياد و در آبياري قطره اي به کمک قطره چکان و با فشار کم به گياه داده مي شود. از مشخصات بارز آبياري قطره اي تحويل آب با دبي کم و در منطقه ي ريشه است.



نوشته شده در  شنبه 15/1/1389ساعت  17:24  توسط شمس شكري

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم فروردین 1389ساعت 16:37  توسط مدیریت سایت | 
هدف آبیاری
  • تامین آب کافی برای ادامه زندگی گیاه.
  • حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم آبی یا بی آبی‌های کوتاه مدت.
  • خنک کردن خاک و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه.
  • شستن املاح مضر

 

منابع آب آبیاری

  • بارش‌های آسمانی شامل برف و باران.
  • آبهای سطحی شامل رودخانه‌ها - سدها - مخازن آب - دریا - برکه‌های آب شیرین - یخچالها و …
  • آبهای زیرزمینی شامل چاه -
+ نوشته شده در  یکشنبه نهم اسفند 1388ساعت 15:38  توسط مدیریت سایت | 
 آبیاری از نظر علمی تعابیر مختلفی دارد اما به معنای واقعی کلمه، پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول است. هر چند فقط ۱۵ درصد از زمینهای کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و ۸۵ درصد بقیه به صورت دیم و بدون آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند اما نیمی از تولیدات کشاورزی و غذای مردم جهان از همین زمینهای آبی حاصل می‌شود. که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است.

آبیاری مدرن مکانیزه در مزارع کلرادو در ایالات متحده

+ نوشته شده در  یکشنبه نهم اسفند 1388ساعت 15:35  توسط مدیریت سایت |