X
تبلیغات
آبیاری عمومی - چاه

كلیات

به سوراخ استوانه ای شكل عمودی یا مایل كه در زمین حفر شده است چاه گفته میشود.در این صورت روشن است كه هر گونه سوراخ استوانه ای شكل حفر شده در زمین ،یعنی از چاههای جذبی فاضلاب گرفته تا چاههای اكتشافی كه امروزه تا 16 كیلومتری زیر سطح زمین ادامه می یابد ،چاه گفته می شود. تاریخ دقیق اولین حلقه چاهی كه بشر حفر نموده است، به درستی معلوم نیست. مع هذا بیشتر دانشمندان به این باورند كه قدیمی ترین چاه در دنیا چاه یوسف در نزدیكی قاهره است كه در قرن نوزدهم قبل از میلاد مسیح تا عمق 90 متری ،در سازند سخت حفر شده است. آن چه مسلم است این است كه حفر چاههای آب ، به ویژه در كشورهای خشك و نیمه خشك ، هنگامی متداول شد و گسترش یافت كه رودخانه ها ، قنوات و چشمه ها ، دیگر پاسخگوی نیازهای آبی بشر نبودند. افزون بر این ، پیشرفت صنعت نیز شرایط را برای حفاری در اعماق زمین از طریق اختراع دستگاههای حفاری میسر ساخته است.

اولین حلقه چاه همیق در ایران در سال 1315 در نزدیكی تهران حفر شد. در استان راسان ، اولین حلقه چاه عمیق در سال 1329 در نزدیكی چناران حفاری گردید.

در ایران از اوایل دهه 1320 به بعد به تدریج حفر چاه متداول شده است. در حال حاضر حدود 230000 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق حفاری و مورد بهره برداری قرار می گیرد و سالانه حدود
 34 میلیارد متر مكعب آب از منابع آبهای زیرزمینی توسط آنها بهره برداری می شود. در این صورت روشن است كه چاه به عنوان یك منبع آب ، از اهمیت زیادی بهره مند است.

چاههای آب را بسته به عمق ، روش حفر و استفاده ای كه از آنها به عمل می آید به انواع زیر تقسیم می كنند:

چاههای دستی

این چاههای قدیمی ترین و ابتدایی ترین چاههای آب به شمار می آیند كه در گذشته ، بیشتر از امروز متداول بوده و مورد استفاده واقع می شدند. در روستاهای ایران چاههای دستی زیاد است و از آب آن برای مصارف شرب چند واحد مسكونی و یا برای مصارف شرب و دام كوچ نشینان استفاده می شود. چاههای دستی را اغلب در رسوبات آبرفتی و با وسایل ابتدایی (كلنگ و بیل) تا عمق برخورد به سطح آب زیرزمینی و تا چند متری زیر ان حفر می كنند. چون حفر چاه با دست در اعماق زیاد ، با مشكلات فراوانت همراه است، لذا این چاهها را اغلب در نقاطی حفر می كنند كه عمق برخورد به سطح آب زیرزمینی زیاد نباشد(بین 5 تا 40 متر). آب این چاهها را با طناب و دلو ، یا با كمك حیوانات (گاو چاه) و یا توسط تلمبه های دستی به سطح زمین منتقل می سازند. امروزه از نوعی پمپ به نام «كف كش» نیز استفاده می كنند. به منظور ایمنی و جلوگیری از ریزش دیوارة چاه ، آن را توسط تخته سنگ ، آجر ، بتون و یا لولة جدار پوشش می دهند. این پوششها باید كشبك باشند و به آن اجازه ورود به
چاه را بدهند.

چاههای نیمه عمیق

تعریف جامع و مشخصی در مورد این چاهها در متون علمی نیامده است. بعضی ها به چاههایی كه به وسیله دست حفر می شوند، چاه نیمه عمیق میگویند و برخی دیگر چاههایی را كه تا عمق حداكثر 30 تا 32 متری كنده می شوند، چاه نیمه عمیق می نامند. عده ای دیگر چاههایی كه تا اولین سفرة آب زیرزمینی حفر می شوند ، چاه نیمه عمیق می گویند. عدة دیگر می نویسند كه تا وقتی كیفیت آب در زیر زمین تغییر نكند ، چاه حفر شده در آن چاهی نیمه عمیق می باشد. مع هذا نظر غالب این است چاهی كه تا اولین سفرة آب زیر زمینی حفر می شود ،چاهی است نیمه عمیق ، ولو اینكه عمق آن از
 100 متر تجاوز نماید.

چاههای عمیق

به چاههای گفته می شود كه عمقشان زیاد است و با دستگاه حفاری حفر می شوند. بیشتر چاههای كشاورزی و چاههایی كه در سفره های عمیق ، یعنی در سفره هایی كه سطح آب آنها در اعماق زیاد واقع است، حفر می شوند از نوع عمیق می باشند. قطر چاههای عمیق متفاوت است. در عین حال قطر بیشتر چاههای عمیق بین 12 تا 18 اینچ می باشد.

چاهای عمیق بر خلاف چاههای نیمه عمیق كه تا اولین سفرة آب حفاری می شوند و از آنها آب
می گیرند، از سفره های مختلف می گذرند و می توانند از تمامی آنها آب بگیرند. چاههای عمیق را هم در رسوبات نرم (آبرفتی) و هم در سازند سخت حفر می نمایند. دستگاه حفاری ضربه ای با ضربه زدنهای مداوم(حدود 50 تا 60 ضربه در دقیقه) و دستگاه حفاری روتاری با چرخش مداوم مته ،زمین را خرد و سست می نمایند. مواد كنده را در سیستم حفاری ضربه ای با وسیله ای به نام گل كش بالا می آورند. ولی در سیستم روتاری به كمك جریان مستقیم و یا معكوس گل حفاری و یا آب ، از درون چاه خارج
می سازند. برای حفر چاه در سازند سخت از دستگاه حفاری روتاری استفاده می شود.

چاههای اكتشافی

این چاههای را اغلب صرفاً به منظور اكتشاف حفر می كنند. در مناطقی كه هنوز چاهی حفر نشده و از كم و كیف سفرة آب اطلاعی در دست نیست تنها با حفر چاههای اكتشافی كه زیر نظر كارشناس یا محقق انجام می شود ، می توان از سفرة آب شناخت كافی به دست آورد.

بهترین و دقیق ترین روش به دست آوردن خصوصیات سفرة آب ، حفر و پمپاژ چاههای
اكتشافی است.

تنها عیب چاههای اكتشافی زیاد بودن هزینه آنها است.دیگر این كه به وسیله آنها می توان فقط از یك محدوده كوچك اطراف چاه خصوصیات سفره را تعیین كرد. و با توجه به اینكه ناهمسانی روسوبات در جهات مختلف گسترش دارد ، لذا نمی توان تنها با حفر چند حلقه چاه اكتشافی در یك منطقة وسیع ، به خصوصیات فیزیكی و شیمیایی سفره ها پی برد.

چاههای پیزومتری

چاههای پیزومتری را به منظور مطالعه نوسانهای سطح آب زیرزمینی ، تهیه نقشه های تراز آب و محاسبه حجم آب ورودی جانبی زیر زمینی و خروجی سفره حفر می كنند. قطر این چاهها را برای پایین آوردن هزینه حفر ، كم انتخاب می كنند ( 6-10 اینچ) آنچه كه باید در مورد این چاهها توجه داشت این است كه باید آنها را در سفره اصلی حفر نموده و با آزمایشهای معمول و متداول ، از ارتباط هیدرولیكی بین چاه و سفره مطمئن گردید.

چاه گمانه

این چاهها در اصل نوعی چاه اكتشافی به حساب می آیند. وقتی كه كارشناس در نظر دارد در منطقه ای كه وجود و خصوصیات سفره آب برایش ناشناخته است، محلی را برای حفر چاه تعیین نماید، پیشنهاد حفر چاه گمانه را می دهد. با این عمل در حقیقت بر وجود آب زیرزمینی مشكوك بوده و مسئولیت عدم موفقیت چاه را به صاحبان چاه واگذار می نماید.

چاههای مشاهده ای

به چاههایی كه در اطراف چاه پمپاژ حفر می كنند تا تغییرات سطح آب را در حین آزمایشهای پمپاژ اندازه گیری كنند، چاههای مشاهده ای می گویند. گاهی به چاههای پیزومتری نیر ،چون سطح آب آن را اندازه گیری و داده ها را مشاهده می كنند ، چاه مشاهده ای می گویند.

چاههای آرتزین

وقتی كه حفاری به یك سفرة محصور یا تحت فشار برخورد می كند، آبی كه  تحت فشار رسوبات بالای سفره است، در دورن چاه بالا می آید. ولی اغلب به سطح زمین نمی رسد كه به این چاهها ، چاههای نیمه آرتزین می گویند. مع هذا اتفاق می افتد كه چاه به سفره ای كه تحت فشار زیاد است ، برخورد می كند و آب از دهانه چاه به بیرون فوران می نماید. چه بسا كه ارتفاع فوران آب تا چند متری سطح زمین برسد. و چون این قبیل چاهها برای اولین بار در منطقه آرتوز واقع در شمال غرب فرانسه مشاهده و مطالعه شده اند، لذا این چاهها را در نقاط دیگر جهان نیز به همین نام می خوانند.

حریم چاه در برابر آلوده سازها

بررسیهایی كه از چاههای آب شرب شهرهای مختلف به عمل آمده ، نشاه می دهد كه آب تعدادی از چاهها آلوده می باشد. آلودگیهای چاههای آب شرب اغلب به دلیل نزدیكی آنها با چاههای فاضلاب و یا مخازن دفع زباله و یا اماكن آلوده است

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم اردیبهشت 1389ساعت 22:40  توسط گروه 4 |