اخبار
شنبه,۷م اردیبهشت ۱۳۸۷ معاون صنایع و امور زیربنایی وزارت جهاد کشاورزی بر لزوم استفاده از روش های نوین آبیاری برای مقابله با خشکسالی در کشور ، تاکید کرد.
به گزارش خبرگزاری اقتصادی ایران،دکتر “فرید اجلالی”با بیان آنکه پدیده تغییرات آب و هوایی، امری طبیعی است، خشکسالی در کشور را ناشی از این پدیده دانست و گفت: برای مقابله اصولی با این پدیده، باید اعتبارات خشکسالی در جهت اجرای امور زیربنایی و نه صرفا هزینههای جاری سرمایه گذاری شود.
به گفته وی، پدیده خشکسالی عبارت است از کاهش بارندگی در یک دوره زمانی نسبت به میانگین بارندگی ۳۰ساله و بر این اساس، در سال آبی جاری که از مهر ماه ۸۶شروع شده ، میزان بارندگی در برخی از نقاط کشور نسبت به متوسط ۳۹ساله آماری موجود، حدود ۴۰درصد کاهش یافته است.
این مقام مسئول افزود: کاهش میزان بارندگی در برخی مناطق کشور تا ۶۵ درصد نیز گزارش شده است .در حالی که امسال میزان بارندگی در استان خشکی نظیر سیستان و بلوچستان نسبت به متوسط ثبت شده در کشور حدود ۱۷درصد افزایش یافته است.
وی کاهش و یا افزایش بارندگی در یک منطقه را یک پدیده کاملا طبیعی و دایمی دانست و اظهار داشت: حتی در کشورهای اروپایی نظیر انگلیس، آلمان، اسپانیا و فرانسه که از بارندگی مناسبی برخوردار بوده و دارای کشاورزی دیم هستند، این پدیده رخ میدهد.
اجلالی گفت: در این کشورها با ایجاد شبکههای آب و دستگاههای آبیاری نوین، هر چند سال یک بار از آبیاری تکمیلی در مزارع دیم برای مقابله با کاهش میزان بارندگی استفاده میشود.
معاون وزارت جهاد کشاورزی افزود: ایران در ردیف چند کشور نخست جهان قرار دارد که از بیشترین میزان اراضی فاریاب یا تحت آبیاری برخوردار است و حدود ۸۹درصد زمینهای ما تحت پوشش آبیاری قرار میگیرد.
وی با بیان آنکه از ۸۶میلیارد متر مکعب آب مصرفی در بخش کشاورزی، حدود ۴۵میلیارد متر مکعب آن از طریق چاه ها، ۱۸میلیارد متر مکعب از طریق چشمه ها، هشت میلیارد متر مکعب از طریق قنات و ۱۵میلیارد متر مکعب از طریق آبهای سطحی تامین میشود.
وی تصریح کرد: این امر بیانگر آن است که عمده مصارف کشاورزی از منابع آبهای زیرزمینی تامین میشود و مردم به دلیل فقدان مدیریت جامع در بخش کلان آب کشور، به استفاده بیشتر از این منابع روی آورده اند.
اجلالی افزود: این امر سبب شده است در حدود ۲۰۰دشت از ۸۰۰دشت مورد استفاده در بخش کشاورزی، سفرههای آب زیر زمینی به افت کمی و کیفی و افزایش درجه شوری دچار شوند.
به گفته وی، این در شرایطی است که بیشترین میزان سرمایهگذاری بخش آب در برنامههای اول تا چهارم توسعه کشور، در حوزه آبهای سطحی صورت گرفته و کمتر به منابع آبهای زیرزمینی توجه شده است.
این مقام مسئول همچنین با اشاره به شرایط نامساعد اقلیمی در ایران، گفت: از لحاظ زمانی، ۷۵درصد بارندگیها در کشور در فصل غیر آبیاری و از لحاظ مکانی نیز ۷۵درصد بارندگیها در ۲۵درصد سرزمین اتفاق میافتد.
معاون صنایع و امور زیربنایی وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: با توجه به تنوع اقلیمی کشور و تجارب ارشمند در مناطق مرکزی کشور در جهت مدیریت آب، تواناییهای بسیاری برای مدیریت جدید و نوآوری در مدیریت جامع، یکپارچه و به هم پیوسته منابع آب در کشور وجود دارد که باید در جهت استفاده بهینه از منابع و افزایش بازده آب مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: به طور کلی توصیه ما توجه بیشتر به سرمایهگذاری در بخش آب های زیرزمینی شامل چاه، چشمه و قنات، جهتگیری مصرف در بخش کشاورزی برای آبهای سطحی به ویژه در حوزههای کرخه، دز و کارون و نیز توجه به روشهای مختلف صرفه جویی آب در بخش کشاورزی شامل اجرای شبکههای لوله گذاری، طرح های کوچک تامین آب، سامانههای آبیاری قطرهای و بارانی، پوش انهار سنتی ، تجهیز و نوسازی اراضی شامل یکپارچهسازی قطعات کوچک زراعی و تسطیح آنها است.
اجلالی تصریح کرد: چنانچه از سامانههای آبیاری نوین، لوله گذاری، پوشش انهار سنتی و … استفاده شود، میتوانیم متوسط بازده آب را از ۴۰درصد کنونی به حدود ۶۵تا ۷۰درصد افزایش دهیم ، ضمن آنکه با یک درصد صرفه جویی در آب بخش کشاورزی، ۸۶۰میلیون متر مکعب آب را میتوان به صورت بلند مدت و بدون هیچگونه اثار زیست محیطی مخرب و یا اثار اجتماعی ناشی از جابجایی حقابهها در سدهای احداثی و یا حتی آسیب رساندن به حقابههای تالابهای مهم کشور صرفه جویی کرد.
معاون صنایع و امور زیربنایی وزارت جهاد کشاورزی در ادامه با اشاره به نوآوریهای دولت نهم در جهت اصلاح مدیریت به هم پیوسته منابع آبی کشور، گفت: در این خصوص با توجه به تصویب ماده ۱۱قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی در بهمن ماه سال ،۷۹کمیته سه نفره تخصیص آب در استانها به نام کمیته ماده ۱۱با حضور نماینده وزارت نیرو (رییس سازمان آب منطقه ای)، نماینده وزارت جهاد کشاورزی (رییس سازمان جهاد کشاورزی) و معاونت برنامه ریزی استانداری تشکیل و مدیریت به هم پیوسته آب اعمال خواهد شد.
وی از این طرح به عنوان مدیریت به هم پیوسته از جالیز تا آبخیز یاد کرد و افزود: آیین نامه اجرایی این طرح اسفند ماه ۸۶در کمیته امور زیربنایی دولت تصویب و در سال جاری برای اجرا ابلاغ شده است.
اجلالی، نوآوری دوم دولت در این بخش را جایگزینی مدیریت تقاضا در آب های سطحی به جای مدیریت عرضه دانست و گفت: با توافق معاونت امور آب وزارت نیرو و معاونت صنایع و امور زیربنایی وزارت جهاد کشاورزی، مقرر شده است که مدیریت تقاضا در مصرف آب کشاورزی صورت گیرد .
به این مفهوم که آب به صورت حجمی در زمان مورد نیاز بخش کشاورزی در اختیار این بخش قرار گیرد که این امر میتواند بازده آبیاری در بخش آبهای سطحی را به شدت افزایش دهد وی سپس با بیان آنکه اولویت دادن به فعالیتهای داخل مزرعه باید مورد اهتمام تمام مسئولان اجرایی و نیز نمایندگان مجلس قرار گیرد، افزود: ارزیابی اقتصادی که از عملیات داخل مزرعه در جریان سفر استانی اخیر ریاست جمهوری به خراسان رضوی صورت گرفته است، نشان میدهد برای تامین و صرفه جویی حدود یک میلیارد متر مکعب آب، به حدود یک میلیارد دلار بودجه نیاز است که اجرای شبکههای لولهگذاری با ۱۹۳ریال هزینه به ازای هر متر مکعب صرفه جویی در آب، ارزانترین و موثرترین راه مقابله با کم آبی در این استان به شمار میرود.
آب پاش زراعی مکانیکی با قابلیت آبیاری سطوح مربعی ساخته شد
یک مبتکر ایرانی موفق به ساخت وسیله ای شده که به راحتی با تغییر زاویه به صورت سطوح مربعی مزارع را آبیاری می کند.
محمدرضا صفرپور خالدی مخترع گفت: این وسیله به راحتی قادر است با قابلیت آبیاری سطوح مربع با استفاده از مکانیزم تغییر زاویه دهانه آب پاش تمام مزارع را به صورت مربعی و مرتب آبیاری کند.
وی ادامه داد: این وسیله به صورت اتوماتیک پس از آبیاری سطوح تغییر زاویه داده و با کم و زیاد کردن مسافت و برد بیشتر تمامی سطوح را آبیاری و پس از آبیاری آب را قطع می کند.
صفرپور خالدی خاطرنشان کرد: این وسیله بدون هیچ نیرویی به صورت مکانیکی کار می کند و در مدت هجده ماه طراحی و با هزینه ای بالغ بر 150 هزار تومان طراحی و با شماره 4966 در اداره انجمن مخترعین ثبت شده است .
مزایای استفاده از روش های نوین آبیاری در بخش کشاورزی (بارانی)
--------------------------------------------------------------------------------
آبياري باراني توليد را 3 برابر افزايش مي دهد :
اجراي سيستم هاي آبياري تحت فشار به صورت باراني موجب افزايش ميزان توليد محصول تا سه برابر مي شود،
محمد شيخ لر، مجري نمونه سيستم هاي آبياري تحت فشار كشور از استان همدان در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاري كشاورزي ايران ضمن بيان اين مطلب گفت: با اجراي سيستم باراني تحت فشار در سطح 500 هكتار و بدون تغيير ميزان آب مصرفي موفق شدم مقدار توليد محصول را تا سه برابر افزايش دهم.
وي با اشاره به اينكه عمده محصول توليدي او سيب زميني، گندم و يونجه خشك است، افزود: با اجراي اين سيستم در سال زراعي 84-83 حدود 6 هزار تن سيب زميني، 1400 تن گندم، 1500 تن علوفه خشك و 30 تن بذر يونجه توليد كردم.
شيخ لر با بيان اينكه سطح اراضي آبي و ديم او يك هزار و 150 هكتار است، اظهار داشت: در سطحي كه آبياري تحت فشار را اجرا كردم چهار حلقه از چاهها را به صورت شبكه به هم متصل نموده و در نتيجه در فصول مختلف از يك يا چند چاه به صورت مستقل يا به طور همزمان بسته به نياز آبي گياه و مزرعه استفاده مي كنم.
وي با اشاره به وضعيت بحراني آب در كشور گفت: اجراي سيستم هاي آبياري سنتي در كشاورزي موجب خواهد شد كه طي ده سال آينده مشكلاتي در رابطه با آب شرب پيدا كنيم به همين دليل بايد هر چه سريعتر سيستم هاي آبياري كشاورزي را تغيير دهيم.
شيخ لر در خصوص دلايل دستيابي به اين موفقيت گفت: اجراي توصيه ها و راهنمايي هاي كارشناسان و مروجان كشاورزي و رعايت نكات فني از دلايل اصلي اين موفقيت است.
مجري نمونه سيستم هاي آبياري تحت فشار مشكلات اصلي بخش كشاورزي را بازار سنتي و وجود واسطه ها دانست و اظهار داشت: كشاورزي در كشور ما تا حدودي توسعه يافته و اين در حاليست كه همچنان بازار سنتي است و اين موضوعي است كه هم موجب زيان توليدكننده و هم زيان مصرف كننده مي شود. وجود واسطه ها نيز سبب پايمال شدن حق كشاورز و مصرف كننده مي شود و به همين دليل دولت بايد با تشكيل تعاوني هاي توليد و در اختيار قرار دادن امكانات لازم براي كشاورزان، زمينه فروش محصول توسط خود توليدكنندگان را فراهم كند.
آبکشت يا هايدروپونيک(مقاله اي از کار عملي کشت هيدروپونيک در کانکس)
مقدمه :
آبکشت يا هایدروپونیک روش نويني براي پرورش گياهان است که در آن خاک زراعي بکار نمي رود. پايه و اساس اين تکنيک عبارت است از تغذيه گياه در محلولي که کليه عناصر غذايي لازم و اساسي گياه در آن وجود دارد. ريشه گياه ممکن است يا مستقيما در محلول غذايي يا در بستري از مواد خنثي که آغشته به محلول غذايي است قرار گيرد.
فن کشت بدون خاک عناوين مختلفي دارد، آبکشت يا هايدروپونيک، هوا کشت معلق، کشت در مايع يا هايدروکالچر، آبکشت به معناي عام خود شامل همه روشهايي است که در آنها از خاک استفاده نمي شود و آب در يک زمان هم منبع مواد غذايي و هم وسيله انتقال آن به گياه بشمار مي رود و باين ترتيب همه عناوين فوق را در بر مي گيرد. لفظ هايدروپونيک در اصل از کلمه يوناني (پونس) به معناي (کار) مشتق شده است و به معناي چيزي است که با آب کار مي کند و در فارسي اصطلاحات آبکشت خوانده مي شود. ولي در عمل، آبکشت اختصاصا به يکي از روشهاي کشت بدون خاک گفته مي شود که در آن گياهان در بستري از مواد خنثي که آغشته به محلول غذايي است پرورش مي يابند در حاليکه بستر به زمين متکي است.
هدفها و امکانات گوناگون کاربرد آبکشت (مزايا):
1- توليد ميوه و سبزي تازه در زمينهاي خشک، سنگي، باتلاقي و زمينهايي که به هر دليل غير قابل کشت هستند.
2- بهره برداري از اماکن متروکه مثل انبار، گاراژ و غيره
3- کشت گياهان علوفه اي بطور متوالي براي واحدهاي کوچک دامداري
4- صرفه جويي قابل ملاحضه در مصرف آب در مناطق که آب کمياب است.
5- بازده بيشتر در توليد سبزيجات و گلهاي خارج از فصل در گلخانه
6- سهولت پيش بيني ميزان عملکرد
7- کيفيت بهتر محصولات
8- کاهش ميزان ابتلا به بيماريهاي ارگانيک و انگلي گياهان
9- کاهش هزينه نيروي انساني به علت حذف عملياتي که به خاک مربوط مي شود.
10- امکان کشت مداوم يک گياه معين در يک زمين ثابت بدون اينکه احتياج به آيش باشد.
11- سهولت کشت گياهان زينتي آپارتماني چه در منزل و چه در گلخانه به علت يکي شدن عمل آبياري و کود دهي و همچنين به علت کاهش فضاي لازم
معايب آبکشت:
1 – هزينه سرمايه گذاري در روش آبکشت بيشتر از کشت گلخانه اي معمولي است. اين هزينه اضافي به احداث حوضچه ها، کانالها و استفاده از پمپ مربوط مي شود.
2- هزينه برقي که مصرف به کار انداختن تاسيسات مي شود بيشتر است.
3- ضرورت کمک گرفتن از تکنسينهاي که قادر به تهيه محلول غذايي، تجزيه و ترکيب و بازسازي آن باشد و يا به جاي آن هزينه تجزيه و ترکيب مواد در آزمايشگاه، که در اين صورت وجود آزمايشگاه در جوار تاسيسات آبکشت ضروري است چه اگر محلول مرتبا بايد کنترل شود.
احتياجات غذايي گياه:
دانشمندان توانسته اند با سوزاندن گياه و توزين خاکستر آنها و به ياري تجربيات زراعي ميزان متوسط احتياجات گياهان را به عناصر معدني تعيين کنند. اهميت اين امر وقتي معلوم مي شود که بخواهيم عناصر غذايي را به مقدار و درصد معين در اختيار گياه بگذاريم بخصوص در آبکشت که اشتباه را هر چند کوچک نمي توان جبران کرد، زيرا خاک وجود ندارد تا اثر آن را تعديل کند.
گياهاني که داراي محلول مشابهند احتياجات غذايي مشابهي نيز دارند. مثلا گياهان جاليزي به پتاس زيادتري نياز دارند. گياهان سبز اعم از زينتي و سبزيجات احتياج به ازت بيشتري دارند و گياهان دانه دار فسفر زيادتري در ترکيب خود دارند و همچنين گياهان ليفي به کمک فسفر تنومندتر مي شوند. خاکستر گياهان هميشه حاوي درصد زيادي از عناصر يا عناصر اوليه، پتاسيم، کلسيم، منيزي، فسفر ، گوگرد و آهن است که جزيي از ترکيب ماده آلي به شمار مي روند . بعضي از عناصر مثل فسفر و گوگرد جزيي از ساختمان سلول هستند. منيزيم در ساختمان سبزينه موجود است. بر ، مس، منگنز و روي به مقدار بسيار کم در گياه موجوند و عناصر کمياب يا ميکروالمنت نام دارند.
در يک محلول مناسب غذايي بايد نسبت به عناصر مختلف با در نظر گرفتن احتياجات هر گياه و مراحل مختلف زندگي آنان تعيين مي شود. که در اين محاسبات بايد شرايط محيطي را نيز به حساب آورد و چون تاثير فزاينده يا کاهنده اي بر احتياجات دارند.
مواد و روشها:
طرح مورد نظر در اول مهرماه سال 1380 در ايستگاه تحقيقاتي دامپروري شهرستان گلپايگان آغاز شد. اين ايستگاه در 2 کيلومتر شمال شرقي شهرستان گلپايگان در روستاي قلعه موتور واقع شده است. اين طرح در يک دستگاه هيدروپونيک با مشخصات زير صورت گرفت:
شامل يک کانتينر با ابعاد محيط کنترل شده 6/2*3*4 متر با عايق حرارتي و گالوانيزه – حداکثر وزن 1500 کيلوگرم – قابل شستشو و ضد عفوني – 27 متر مربع سطح مفيد کشت با يکصد عدد سيني پلي اتيلني در طبقات با زهکشي گالوانيزه – سيستم آبياري اتوماتيک بصورت پاششي – مخزن محلول غذايي پلي اتيلني به ظرفيت 500 ليتر
در اين طرح گياه مورد آزمايش جو بود. هدف از انتخاب اين گياه به اين دليل بود که چون اين دستگاه در يک محل دامپروري و تحقيقات دامي قرار دارد. لذا تامين علوفه مورد نظر دام يک امر اساسي است. در اين آزمايش هيچگونه محلول غذايي استفاده نشد و رشد گياه متکي به آب تنها بود.
بحث و نتيجه گيري:
هدف از انجام اين آزمايش برآورد ماده خشک گياه جو در واحد زمان طبق رابطه زير مي باشد:
CGR=W2-W1/SA(T2-T1)
که طبق اين فرمول:SA=سطح بر حسب M^2
(T2-T1): زمان بر حسب روز
W1: وزن خشک اوليه
W2: وزن خشک ثانويه
اين آزمايش به مدت 3 ماه انجام گرفت . در مراحل اوليه هدفها بيشتر آشنايي با دستگاه مذکور و طرز کار با آن بود. بعد از آن با يکسري از مشکلات مواجه شديم که مشکل اصلي آن آلودگي قارچي يا کپک بود. زيرا با وجود ضد عفوني بذر توسط قارچ کش مانکوزب ليکن باز آلودگي مشاهده شد که با کنترل دما، رطوبت، نور آبياري و تراکم مناسب بذر توانستيم بر مشکل فائق آييم.
در اين آزمايش تنظيمات دستگاه به شرح زير صورت گرفت:
دماي روزانه 20 درجه سانتيگراد و دماي شبانه 15 درجه سانتيگراد
رطوبت 50 درصد
آبياري :20 ثانيه آبياري و 4 ساعت قطع آبياري
روشنايي: 10 ساعت روشنايي روز و 10 ساعت روشنايي شب
تراکم بذر: 1کيلوگرم بذر جو در هر عدد سيني
در اين آزمايش دوره رشد را 9 روز در نظر گرفتيم و از روز دوم کاشت شروع به نمونه گيري کرديم. نمونه گيري هر 2 روز يکبار انجام مي گرفت. که در کل در اين 9 روز سه مرحله نمونه گيري داشتيم . که اين نمونه ها را داخل آون گذاشته و در دماي 75 درجه سانيگراد به مدت 48 ساعت وزن خشک آن را وزن خشک هاي که ما طي اين 9 روز به دست آورديم به شرح زير مي باشد:
روز سوم: 1/6 گرم بر متر مربع
روز پنجم:4/14 گرم بر متر مربع
روز هفتم: 2/32 گرم بر متر مربع
روز نهم :4/30 گرم بر متر مربع
CGR1=14.4- 6.1/0.27*2=15.3 gr /m^2/day
CGR2=23.2- 14.4/0.27*2=16.2 gr /m^2/day
CGR3=30.4- 23.2/0.27*2=13.3 gr /m^2/day
متوسط اين سه CGR 14.9 gr /m^2/day شد.
در ضمن درصد مادهخشک در روز نهم يا نمونه گيري سوم برابر 2/11 درصد برآورد شد.
اين آزمايشات در چند مرحله که هر مرحله داراي دوره رشد 9 روز مي باشند انجام گرفت.
پيشنهادات و انتقادات:
دستگاه مورد نظر داراي يکسري معايب به شرح زير است.
1- تغيير نازلهاي آبياري و تبديل آن به صورت مه پاش
2- تعديل سيستم روشنايي
3- تبديل دستگاه به صورت سير کوله يا برگشتي جهت جلوگيري و ممانعتاز به هدر رفتن آب و محلول غذايي
4- معرفي محلول غذايي مناسب و سازگار با گياهان مختلف و دستگاه
5- حساسيت دستگاه و لوازم داخلي آن
6- رعايت نشدن اصول ايمني و حفاظتي در دستگاه
7- نداشتن تايمر(Back up) که با رفتن برق موجب به هم خوردن تنظيم سيستم مي شود.
منابع:
1- دکتر ابراهيم زاده، حسن، دي ماه 1373، فيزيولوپي گياهي(محلول غذايي) – دانشگاه تهران.
2- مهندس سجادي، عبدالوهاب1362، آبکشت، نشر خود کفايي
3- مهندس سجادي، عبدالوهاب،1363، نشريه مسائل متفرقه آبکشت
(نوشته شده توسط ستار سلطانی)
روش آبیاری صرفه جو
روش جدید آبیاری بر این اساس طراحی شده است که پس از مرحله استقرار، در طول فصل رشد، هیچ آبی روی سطح خاک در شالیزارها قرار نمی گیرد و با این روش هم در مصرف آب صرفه جویی می شود و هم افزایش عملکرد و کاهش آلودگی خاک و آب و بهبود تهویه خاک به دستاورد یاد شده اضافه می شود.
روش آبیاری صرفه جو درامد متوسط سالانه کشاورزان یولین؟ چین را تا 20% افزایش داد. «دکتر محمد اسماعیل اسدی»، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گلستان در مورد روش جدید آبیاری برنج می گوید: قدمت کشت برنج در جهان به حدود پنج هزار سال و در ایران به دو هزار سال قبل می رسد.
وی مصرف آب و نیاز آبی برنج با استفاده از شیوه آبیاری صرفه جو را یک سوم کمتر عنوان کرد و افزود: به تبع این امر، نیاز انرژی برای آبیاری متناظر با آن نیز ممکن است کاهش یابد.
با استفاده از این روش در مناطق یولیون؟، یکصد میلیون متر مکعب آب در هر سال ذخیره می شود. در صورتی که زیر کشت برنج کشور 620 هزار هکتار کنونی باقی بماند و دست اندرکاران طرح خودکفایی برنج از تجربه شیوه آبیاری صرفه جو استفاده کنند، با فرض افزایش حداقل 10درصدی عملکرد تولید در واحد سطح، می توان براورد کرد که تولید برنج دست کم 250 هزار تن افزایش یابد
روش جدید آبیاری از طریق ایزولاسیون بستر کشت بمنظور کاهش مصرف
برای کاهش میزان آب مصرفی در امور کشاورزی ونیز تقلیل هزینه های آبیاری درمناطق خشک وکم باران چون یزد روش زیر پیشنهاد می شود.
بدیهی است اجرای این روش مستلزم تلاش و صرف هزینه است ولی با توجه به اثرات مترتب بر آن زحمات وهزینه ها به نفع کشاورزان ،اجتماع، اقتصاد کلان کشور و زیست بوم منطقه درکوتاه مدت جبران میگردد.
کلیات روش جدید پیشنهادی
برای کاهش مصرف وانرژی وهزینه های آبیاری در مناطقی چون یزد ،رفسنجان که کشاورزی به آب پمپاژ شده از اعماق زمین وابسته می باشد وچناچه به دقت حسابرسی شود با توجه به نیرو ی انسانی درگیر،وقت مصرفی، یارانه های دولتی ،ارزش واقعی انرژی مصرفی، اثرات مضر زیست محیطی و...... زیان داشتن آن حتی در مورد محصول ظاهرا سود آور وصادراتی پسته برای اقتصاد کلان کشور بر ملا می شودروش زیر پیشنهاد می شود.
روش اجرایی
بر گرداندن خاک کشاورزی تا عمق مناسب بسته به نوع گیاهان بوته ای مورد کاشت در آن زمین ویا عمق ریشه درختان میوه وایزوله کردن بستر کشت از طریق گستردن صفحات پلیمری تخصصی تحت عنوان ژئو ممبرین (Geomembrane) بارعایت شیب لازم برای جمع آوری آب اضافی در حین آبیاری در مخزن پلیمری زیرزمینی با حجم کافی به منظور استفاده مجدد از آن. بدیهی است بعد از ایزولاسیون کف خاک کشاورزی به جای خود برگردانده خواهد شد.
توضیحات
- ایزولاسیون کف برای گیاهان بوته ای یکپارچه است.
- برای درختان می توانیم صرفا به ایزولاسون محدوده پیاز رطوبتی مناسب درخت به کمک(گلدان بزرگ ساخته شده ا ز ژئو ممبرین) اقدام وسپس گلدان ها رابه مخزن ذخیره متصل کنیم.شایان ذکر آن که درصورت استفاده از این روش گلدان ها از طریق لوله آبیاری می شوند.
- امکان استفاده از ماده معدنی ورمیکولیت نیز برای بهینه سازی بستر کشت به منظور بهره وری بیشتر از آب وخاک اعم از گیاهان بوته ای ویا درختان میسر است.
- امکان استفاده از سیستم هوشمند آبیاری در همه این موارد میسر است.
- برای اجرای صحیح عملیات اجرایی در این روش جدید آبیاری لازم است قبل از هر اقدامی تعدادی تکنسین برای مدیریت امور اجرایی آن آموزش داده شده تربیت شوند.
(سید مهدی عزآبادی)
معرفي روش جديد کشت خشکه کاري برنج در استان گلستان
برنج نقش مهمي در تغذيه نيمي از مردم جهان که بيشتر آنها در کشورهاي در حال توسعه زندگي مي کنند دارد.اين محصول يک سوم سطح زير کشت غلات دنيا را اشغال کرده است و تامين کننده 35 تا 60 درصد کالري 2/7 ميليارد نفر از جمعيت جهان مي باشد.بيش از 90درصد برنج دنيا در آسيا توليد و مصرف مي شود.
خلاصه :
برنج نقش مهمي در تغذيه نيمي از مردم جهان که بيشتر آنها در کشورهاي در حال توسعه زندگي مي کنند دارد.اين محصول يک سوم سطح زير کشت غلات دنيا را اشغال کرده است و تامين کننده 35 تا 60 درصد کالري 2/7 ميليارد نفر از جمعيت جهان مي باشد.بيش از 90درصد برنج دنيا در آسيا توليد و مصرف مي شود.
برنج نقش مهمي در تغذيه نيمي از مردم جهان که بيشتر آنها در کشورهاي در حال توسعه زندگي مي کنند دارد.اين محصول يک سوم سطح زير کشت غلات دنيا را اشغال کرده است و تامين کننده 35 تا 60 درصد کالري 2/7 ميليارد نفر از جمعيت جهان مي باشد.بيش از 90درصد برنج دنيا در آسيا توليد و مصرف مي شود.
برنج گياهي است که نسبت به ديگر گياهان تحت آبياري بيشترين سطح زير کشت را دارد.بيش از 80 درصد منابع آب شيرين در قاره آسيا بري اهداف کشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرد که نيمي از کل اين آب صرف توليد برنج مي شود.
محيط رشد برنج به دليل نياز آبي فراوان،آن را از ديگر نباتات متمايز مي سازد،به طوري که علاوه بر آبياري در مرحله داشت،مقدار قابل توجهي از آب آبياري قبل از نشاء يا کشت مستقيم جهت تهيه و آماده سازي زمين وغرقاب نمودن آن و نيز مقدار ديگري در طول دوره رشدمحصول به طور مستمر به صورت نفوذ عمقي مصرف مي شود.
امروزه سهم آب کشاورزي به دليل افزايش رقابت مصرف آب در صنعت و شرب با نرخ رشد سريعتري کاهش خواهديافت.آينده توليد برنج به فعاليتها، اتخاذ و گسترش استراتژيهايي بستگي دارد که آب را در برنامه ريزيهاي آبياري به طور موثري استفاده نمايند. اين چنين استراتژيها و فعاليتهايي براي ديگر قسمتهاي جهان نيز مهم است. در قسمتهايي از آسيا مثل کشور ما ايران که تقاضا براي برنج بالا بوده و آب کمتري نسبت به ديگر کشورهاي آسيايي در دست داريم.
اهميت برنج به عنوان دومين غله تامين کننده نياز غذايي مردم ايران برکسي پوشيده نيست.قدمت کشت برنج در جهان به حدود پنج هزار سال قبل مي رسد.سطح زيرکشت برنج در ايران حدود 600 هزار هکتار در سال مي باشد که در حدود 7/4 درصد سطح کشت آبي کل کشور مي باشد. اين گياه در ايران به صورت آبي کشت مي شود. روش آبياري مورد استفاده آن در کشور روش استغراقي يا غرقابي مي باشد که استفاده از اين روش موجب مصرف آب بيش از اندازه و پائين بودن کارآيي مصرف آب آبياري مي گردد.
بنابراين لازمه کشت آن تامين آب و لازمه تداوم کشت آن مديريت صحيح آبياري مي باشد که تنها با اتخاذ تمهيداتي برپايه يافته هاي علمي قابل کنترل خواهدبود. فعاليتهاي اجرايي براي تامين آب در ايران داراي سابقه طولاني مي باشد،وجود سدها و شبکه هاي آبياري در شاليزارهاي کشور مويد اين نکته است. به طور قطع در اين راستا تجربيات زيادي پديد آمده است. اما در عين حال مشکلات فراواني نيز در مجموعه عوامل تامين آب وجود دارد که بايد براي حل بخشي از مشکلات استفاده نمود.
بنابراين باتوجه به محدوديت منابع آب مصرفي شيوه هايي ازکشت وآبياري که ميزان مصرف آب را کاهش دهدبسيارارزشمندمي باشدوکشت مستقيم برنج به روش خشکه کاري يکي ازاين روشهاست.
درسالهاي اخيرطرحهاي تحقيقاتي وبه تبع آن تحقيقي ترويجي متنوعي درخصوص خشکه کاري درسطح استانهاي خوزستان ومازندران و زنجان اجراشده که بااستقبال چشمگيرزارعين مواجه شده است.
وجودمزاياي نسبي متعدددرطرح خشکه کاري نسبت به شيوه هاي سنتي که توسط زارعين اعمال شده ازدلايل موفقيت آميزاين طرح مي باشد.
مزاياي خشکه کاري برنج:
1 – کاهش آلودگي خاک و آب
نتايج بدست آمده از تحقيقات آبياري نشان داد که 50 الي 80 درصد نفوذ وتراوش آب از شاليزارهاي برنج را مي توان با استفاده از روش خشکه کاري کاهش داد. به دليل نفوذ و تراوش آب کودها نيز هدر مي روند. مقادير زيادي از کودها بخصوص کود نيتروژن براثر نفوذ عمقي تحت روش آبياري غرقابي هدر مي رود ولي به دليل کاهش 50 تا80 درصدي نفوذ عمقي در روش خشکه کاري تلفات کود بخصوص کود نيتروژن کاهش مي يابد.
2 -بهبودتهويه خاک
بر اساس نتايج مشاهده شده با استفاده از روش خشکه کاري مي توان به ميزان 0/3 تا0/8 متر سطح ايستايي آب را در دوره اي که زمين مستغرق نيست پايين آورد.
پتانسيل رداکس خاک (پتانسيل اکسايشي کاهشي)تحت آبياري ذخيره اي مزارع برنج 120 تا200 درصد مزارع تحت آبياري غرقابي مي باشد.اين بدان معني است که تحت روش خشکه کاري محتوي اکسيژن خاک افزايش، مقدار ادافون افزايش و در نتيجه ترکيبهاي سمي خاک کاهش مي يابد. مقدار آزاد سازي آمونيوم در اراضي تحت روش خشکه کاري 26 برابر بيشتر از اراضي آبياري غرقابي مي باشد. در حالي که ميزان باکتريهاي ارگانوفسفره (ترکيبهاي شيميايي فسفات) و باکتريهاي تجزيه کننده سلولز به ترتيب6 و10 برابر بيشتر از اراضي تحت آبياري غرقابي مي باشند.
شرايطي نظير سطح آب زيرزميني پايين، پتانسيل بالاي رداکس خاک(محتوي بيشتر اکسيژن خاک) و مقدار بيشتر ادافونها براي تغيير شکل و جذب کودهاي آلي و کاهش ترکيبهاي سمي خاک بسيار مطلوب است. بنابراين با استفاده از روش خشکه کاري مي توان خصوصيات خاک مزارع برنج را بهبود بخشيد و همچنين باعث افزايش عملکرد محصول شد.
3 - بهبود شرايط خرد اقليم مزرعهاثرات استفاده روش خشکه کاري برنج بر خرد اقليم مزرعه عبارتند از تفاوت دماي هواي بين فاصله رديفهاي کشت در شب و روز که تا 1 الي5 درجه سانتي گراد افزايش يافته و رطوبت نسبي بين رديفها که 1 الي5 درصد کاهش پيدا کرده است. شرايط خرد اقليم کشاورزي در مزارع برنج روش خشکه کاري نه تنها براي رشد برنج مطلوب است بلکه براي کاهش بيماريها،آفات و حشرات و خوابيدگي(ورس) برنج بسيار موثر مي باشد.
4 -کاهش امراض و آفات برنجتحقيقات انجام شده در دنيا نشان مي دهد که آفات و بيماريها تحت شرايط خشکه کاري به طور معني داري کاهش مي يابد و در نتيجه منجر به کاهش مصرف حشره کشهاي آلوده کننده آب و خاک و برنج شده است.
5 -بهبود بيلان آبي و پيشرفت اقتصاد منطقه
--------------------------------------------------------------------------------
الف-نتايج ذکر شده در بالا نشان داد که مصرف آب و نياز آبي برنج با استفاده از خشکه کاري به ميزان يک سوم کاهش مي يابد و بنابراين نياز انرژي براي آبياري متناظر با آن مي تواند کاهش يابد. در بسياري از روستاهاي چين صنايع بومي منطقه به دليل کمبود آب و انرژي نمي توانند گسترش پيدا کنند. کاهش مصرف آب و انرژي تحت شرايط خشکه کاري برنج به حل مشکل کمبود آب کمک مي کند و صنايع بومي و اقتصاد منطقه اي گسترش مي يابد.
ب–نتايج تحقيقات انجام شده در دنيا نشان مي دهد اين روش باعث ذخيره آبهاي زيرزميني مي گردد.
ج-درآمد متوسط سالانه کشاورزان ناشي از افزايش عملکرد و همچنين فعاليتهاي صنايع بومي منطقه8 الي20 درصد افزايش مي يابد.
د-از ديگر مزاياي اين روش با استفاده از ذخيره آبي امکان کشت آبي محصولات پائيزه با استفاده از ذخيره آبهاي تابستانه و افزايش توليد و درآمد زارعين مي باشد.
روش اجرايي خشکه کاري در کشت مستقيم:
بمنظور اجراي کشت مستقيم برنج به روش خشکه کاري در استان گلستان با توجه به ارقام پيشنهادي در تاريخ پيشنهاد شده کشت مي شود. براي اجراي طرح مراحل زيربايستي انجام گردد:
1 – شخم اوليه بعد از برداشت زراعت قبلي.
2 – شخم ثانويه و آماده کردن زمين به حالت خشک در اوايل ارديبهشت تا اواخر خرداد ماه در استان
3 – مصرف 100 کيلوگرم کود فسفاته ، 100 کيلوگرم کود پتاس به همراه 100 کيلوگرم کود ازته به صورت پايه براي ارقام محلي و سپس مخلوط کردن کود و سم با خاک با استفاده از روتاري يا ديسک.
4 – خيساندن بذر همراه با محلول ضدعفوني کننده به مدت 24 ساعت.
5– کاشت بذر با دستگاه خطي کار غلات، نظير تاکا، کشت گستر،پنوماتيک، با رعايت فواصل کشت بين دو رديف(بستن يکي در ميان لوله هاي سقوط).
6 – شروع آبياري 3-4 روز بعد از عمليات کاشت بذر برنج.
7 – مصرف کود سرک به مقدار 50 کيلوگرم براي ارقام پر محصول و25 کيلوگرم براي ارقام محلي(در مرحله 4 تا5 برگي)تقريبا 35-40 روز پس از بذر پاشي.
8 – در صورت رشد علف هرز، مصرف علفکش بازاگران(بنتازون) و يا پروپانيل (با توجه به نوع علف هرز) يا وجين حدود 30 روز بعد از کاشت.
9 – مصرف کود سرک به ميزان 50 کيلوگرم کود ازته براي ارقام پر محصول و 25 کيلوگرم براي ارقام محلي در مرحله تشکيل خوشه اوليه.
*تذکر1 : توصيه کودي فوق به صورت کلي بوده و لذا با استفاده از آزمون خاک در هر منطقه، کود مورد نياز کشت براساس تعيين مقدار و زمان مصرف اقدام گردد.
*تذکر2 : ثبت اطلاعات مورد نياز از قبيل درصد سبز شدن، وضعيت رشد، ارتفاع بوته، تعداد بوته، تعداد بوته در مترمربع، ميزان محصول در هکتار، طول خوشه، تعداد کل دانه پر وپوک، وزن هزاردانه و عکس العمل رقم هاي مورد کشت نسبت به آفات، بيماريها و ساير صفات مورد آزمايش را مي توان جمع آوري نمود.
برخي ديگر از مزاياي نسبي طرح خشکه کاري:
1 – سازگاري و انعطاف پذيري طرح و امکان کشت با انواع کارنده ها (تاکا، همداني،خطي کارهاو...)
2 – صرفه جويي در ميزان آب مصرفي ودر نتيجه توسعه سطح زير کشت برنج با ساير محصولات تابستانه و افزايش ميزان اشتغال و درآمد.
3 – انجام حداقل عمليات تهيه زمين و خاک ورزي و رعايت ملاحظات زيست محيطي با حفظ بقاياي گياهي(کاه و کلش گندم و جو پيشگيري از کشتهاي تاخيري.
4 – کاهش زمان مورد نياز براي کاشت و پيشگيري از کشتهاي تاخيري.
5 – اجراي آسان مديريت مزرعه.
6 – اجراي آسان عمليات داشت بويژه وجين علفهاي هرز.
7 – افزايش بهره وري و استفاده بهينه از نهاده ها بدليل رعايت عمق مطلوب کشت و تراکم يکنواخت مزرعه.
8 – کاهش ميزان بذر در واحد سطح حدود 50 درصد.
9 – کاهش هزينه هاي توليد تا 40 درصد.
10 – يکنواختي در سطح سبز مزرعه و در نتيجه برداشت بهتر و به هنگام محصول.
11 – بهينه نمودن برنج بدليل رسيدگي همزمان محصول و کاهش درصد خردشدن دانه ها.
12 – امکان استفاده کمباين برداشت بدليل يکنواختي در رسيدن دانه ها.
13 – افزايش سود و درآمد زارعين و پيشگيري از پديده هاي نامطلوب مهاجرت روستائيان به شهرها.
14 – کاهش صعوبت کاري توليد برنج.
15 - کشت مستقيم در سطح وسيع و به سرعت قابل اجرا است.
آشنائی با سیستمهای آبیاری تحت فشار
چکیده:
باتوجه به کمبود نزولات آسمانی درکشورمان وعدم توزیع مناسبزمانی ومکانی بارشها، همچنین بروز خشکسالیهای متعدد در بیست سال اخیر، ضرورت تبدیل روشهای آبیاری سنتی به روشهای نوین آبیاری از جمله آبیاری بارانی و قطرهای بیش از پیش احساس می شود. در سالهای اخیر در سایه عنایت ویژه دولت سیستمهای آبیاری تحت فشار در کشور ما مورد توجه قرار گرفته و توسعه پیدا کرده است ولی با نگاه به حجم تسهیلات و سرمایهگذاریهای اختصاص داده شده چنانچه انتظارمیرفت توسعه آن سیستم ها خصوصاً در بعضی از مناطق کشور با پیشرفت مواجه نشده است چنانچه در بعضی از موارد بعد از سرمایهگذاری انجام شده نه تنها باعث توسعه کشاورزی نشده بلکه یک بار مالی عظیمی نیز برای زارع ببار آورده است.برای همین درتوسعه این روش ها بایستی نگاه علمی وتحقیقاتی داشته باشیم تاحاصل سرمایه گذاریها صرفه جویی درمصرف آب وبالارفتن تولیدات کشاورزی باشدالبته باید درنظر داشته باشیم که چاره ای جز تغییر روش های سنتی آبیاری نداریم زیرا با گذشت زمان و با توجه به کمبود منابع آب و مشکل کم آبی روشهای آبیاری تحت فشار ناگزیر بایستی جایگزین روشهای آبیاری سطحی یا سنتی شود .
واژه های کلیدی: آبیاری ،تحت فشار،بارانی وقطره ای
مقدمه:
پدیده رشد جمعیت در کشورهای در حال توسعه و تنوع مواد غذایی و مصرف بالای آن در کشورهای پیشرفته باعث شده است که نیاز تقاضای جهانی به غذا به میزان که در تاریخ سابقه نداشته افزایش یابد. در سالهای گذشته افزایش تولید محصولات زراعی اکثراً از طریق افزایش و توسعه سطح زیر کشت انجام می گرفته است ولی در سالهای اخیر قسمت اعظم افزایش تولید متکی بر افزایش تولید محصول در واحد سطح بوده است.یکی از مهمترین محدودیت ها برای توسعه بخش کشاورزی آب است و از جمله فاکتورهای مهم در بالا بردن تولید در واحد سطح استفاده صحیح ازاین ماده حیاتی می باشد.با توجه به کمبود بارندگی در کشور ما (3/1 متوسط جهان )لازم است حداکثر استفاده از منابع محدود آب صورت پذیرد .با توجه به اهمیت آب برای کشاورزی بایستی با دقت بیشتر از بهترین روش های آبیاری که بتوان به وسیله آن با آب کم مساحت بیشتری از زمین های کشاورزی را آبیاری کرد و با مقدار کم آب بیشترین محصول را به دست آورد استفاده نمود.
با توجه به عمومیت کاربرد روش های آبیاری سنتی در کشور ما و پایین بودن راندمان کاربرد آب در این روش ها برای اینکه به اهداف خود در جهت توسعه کشاورزی و بالا بردن میزان تولیدات کشاورزی دست یابیم بالاجبار بایستی از روش های نوین آبیاری (تحت فشار)استفاده نماییم.در روش های آبیاری تحت فشار ،آب ابتدا به وسیله نیروی پمپ تحت فشار قرار گرفته سپس به صورت قطره ای یا بارانی برای آبیاری استفاده می شود .با توجه به راندمان بالای این روش ها در کنار سایر مزایای آن می توانیم از آب محدود موجود سطح بیشتری را کشت کرده و با بالا بردن کارآیی مصرف آب از طرف دیگر تولیدات کشاورزی خود را افزایش دهیم .البته بایستی در انتخاب روش آبیاری مواظب بود تا به قولی از چاله به چاه نیافتیم بلکه بایستی قبل از انتخاب و اجرای روش آبیاری تحت فشار ملاحظات لازم را از نظر فنی ،اقتصادی ،اجتماعی و … به عمل آورد تا بعداً دچار مشکل نشویم.
مواد وروشها:
تعریف آبیاری: آبیاری در فرهنگ ها به عنوان افزایش مصنوعی آب به زمین (به وسیله نهرها ، جویها ،لوله ها یا غرقاب کردن)برای تامین رطوبت مورد نیاز رشد گیاه تعریف می شود.
نیاز آبیاری : به مقدار آبی گفته می شود که به صورت آبیاری به زمین داده می شود تا گیاه با حداکثر توان خود رشد نموده و تولید محصول نماید بخشی از این نیاز ممکن است از طریق باران های موثر تامین شود از طرف دیگر علاوه بر نیاز گیاه باید مقداری آب اضافی نیز داده شود تا نمک های اضافی از منطقه ریشه شسته شود.
شرایط اساسی انتخاب روش های آبیاری :
1- خصوصیات خاک 6-منابع مالی و توان اقتصادی و توجیه اقتصادی روش ها
2-پستی و بلندی (توپوگرافی) و شیب زمین 7-نیروی انسانی
3-شرایط آب و هوایی 8-مقدار و کمیت آب قابل استفاده در آبیاری
4-منبع تامین آب 9-روش های آبیاری معمول منطقه
5-نوع محصول زراعی 10-سطح اطلاعات و امکانات فنی و مسایل اجتماعی و…
روش های آبیاری ؛
الف -آبیاری سطحی (سنتی): آبیاری سطحی که به عنوان قدیمی ترین و معمولترین روش کاربرد آب در مزرعه می باشد از اهمیت کافی برخوردار بوده و به انواع مختلف تقسیم بندی می شود.
1-آبیاری کرتی (Basin Irrigation) ،2-آبیاری نواری (Border Irrigation)، 3-آبیاری جوی پشته ای یا ردیفی (Furrow Irrigation)
روش آبیاری سطحی جوی وپشته ای(فارو)
ب-آبیاری تحت فشار (نوین):
1-آبیاری بارانی : عبارت از روشی است که در آن آب در لوله هایی در مزرعه جریان پیدا کرده سپس وارد قسمتی به نام آبپاش می شود در موقع خروج از آن قطرات آب در هوا پخش می شود و به صورت باران به روی خاک می ریزد.آبیاری بارانی دارای روش ها و دستگاه های مختلفی می باشدکه با توجه به وضعیت اقتصادی ،پستی و بلندی زمین ،وجود و یا عدم وجود نیروی انسانی لازم و مقدار آب مورد نیاز انواع سیستم های آبیاری بارانی طراحی و اجرا می شود.
1-1:روش کلاسیک
این روش رابرای آبیاری انواع گیاهان زراعی در زمین های شیب دار ،هموار،ناهموارو خاک های شنی و رسی می توان استفاده کرد.کلاسیک ثابت ،متحرک و نیمه متحرک انواع مختلف این روش ها می باشدکه اساس کار آنها یکسان می باشد.در این روش آب به وسیله پمپ از منبع آب (مخزن ،استخر،چاه و رودخانه)وارد لوله های اصلی و سپس بالها شده و از طریق آبپاش ها به صورت قطره های بسیار ریز و یکنواخت بر روی مزرعه پاشیده می شود.
1-2:روش دستگاه آبیاری غلطان (ویلمو)
با توجه به مشکل حمل و نقل لو له های بلند آبیاری و باز کردن قطعات و جابجایی آنها سیستم ویلمو با هدف آسان تر کردن جابجایی لوله های آبیاری طراحی و ساخته شد .جابجایی دستگاه توسط موتوری که در وسط بالهای دستگاه نصب شده است انجام می گیرد.بالهای دستگاه شامل تعدادی لوله و چرخ است که معمولاً از جنس آلومینیوم می باشد.بال دستگاه علاوه بر انتقال آب مورد نیاز به آبپاش ها محور حرکت چرخ ها را نیز بر عهده دارد.این روش در شرایط ذیل قابل استفاده است.
- مزارعی که نسبتاً هموار باشد(حداکثر شیب 5-3 درصد).
- مزارعی که ارتفاع گیاهان آن حداکثر به یک متر می رسند.
- در مزارعی که در مسیر حرکت دستگاه مانعی وجود نداشته باشد.
- دستگاه آبیاری بارانی غلطان - دستگاه آبیاری بارانی کلاسیک
1-3:روش دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای
دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای برای آبیاری گیاهان کوتاه و بلند در زمین های رسی و شنی هموار و ناهموار استفاده می شود.این دستگاه ماشین هایی هستند که در طول یک نوار آبیاری نموده ودستگاه آبپاش به وسیله یک لوله پلی اتیلن آبرسانی و کشیده می شود.این ماشین ها به صورت مداوم اراضی مورد آبیاری را به شکل نوارهای به طول 300 متر و عرض 70 متر آبیاری می نمایند.در این سیستم آبیاری معمولاً از آبپاش های نوع گان استفاده می شود این آبپاش بر روی شاسی چرخ دار یا روی کالسکه سوار می گردد.با توجه به جابجایی و تحرک سریع این دستگاه بیشترجهت انجام آبیاری تکمیلی در اراضی دیم و حاشیه رودخانه ها کاربرد دارد.
1-4:دستگاه آبیاری بارانی عقربه ای(سنتر پیوت)
سنتر پیوت سیستم آبیاری بارانی بوده که جهت آبیاری مزارع بزرگ و یکپارچه مورد استفاده قرار می گیرد و از آن می توان برای آبیاری گیاهان ساقه کوتاه و بلند و در زمین های هموار و نسبتاً ناهموار استفاده کرد .این سیستم شامل یک بازوی حامل آبپاش ها می باشد که بر روی یک چرخ مستقر گردیده و حول یک نقطه مرکزی تحت اثر نیروی برق یا هیدرولیک می چرخند لذا زمین تحت آبیاری این دستگاه به شکل دایره است .با توجه به طول بازو این دستگاه می تواند سطحی معادل 10 تا 200 هکتار را آبیاری نماید .کاربرد این دستگاه در اراضی کوچک (کمتر از 40 هکتار ) از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد.
مزایای آبیاری بارانی :
1-صرفه جویی در مصرف آب و افزایش راندمان تا 75 درصد
2-امکان آبیاری اراضی شیب دار (بدون نیاز به تسطیح)
3-آبیاری با منابع آبی کم (در آبیاری سطحی مقدور نمی باشد)
4-امکان آبیاری در خاکهای کم عمق (به علت خاک کم عمق امکان تسطیح وجود ندارد)
5-جلوگیری از رواناب و فرسایش خاک
6-توزیع به موقع و به اندازه و یکنواخت آب و کود وسم
7-افزایش عملکرد محصول و یهیود کیفیت آن
8-قابل اندازه گیری بودن دقیق مقدار آب مصرفی
9-نیاز کمتر به نیروی انسانی
10-قابل استفاده بودن در اهداف دیگر(مثل جلوگیری از یخبندان ،سرمازدگی درختان ،خنک کردن محیط گیاه در هوای گرم )
- دستگاه آبیاری بارانی عقر به ای - دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای
2-آبیاری قطره ای :
آبیاری قطره ای عبارت است از روشی که طی آن آب با فشار کم از روزنه یا قطره چکان از شبکه خارج و به صورت قطره ای پایی بوته یا درخت ریخته می شود.فشار لازم در این سیستم به وسیله پمپ یا اختلاف ارتفاع تامین می شود.این سیستم شامل قسمت های مختلف از جمله قسمت تامین فشار و کنترل مرکزی (پمپ ،دستگاه های تصفیه آب شامل سیکلون و فیلتر شنی،مخزن کودوموادشیمیایی) لوله های اصلی و فرعی و قطره چکان ها می باشد.در این روش ها این امکان به وجود می آیدتا عمل آبیاری تا حد رفع نیاز آبی گیاه انجام شود و به میزان زیادی از اتلاف آب به صورت نفوذ عمقی ،ایجاد رواناب و تبخیر کاسته می شود.این روش بیشتر در باغات مورد استفاده قرار می گیرد ولی اخیراً روشی از این سیستم به نام سیستم تیپ برای گیاهان ردیفی از جمله چغندرقند ،ذرت و حتی پنبه مورد استفاده قرار گرفته و در کشور ما نیز به صورت موفقیت آمیزی توسعه پیدا کرده است.
مزایای آبیاری قطره ای :
1-صرفه جویی در مصرف آ ب و افزایش راندمان تا 90 درصد
2-افزایش عملکرد محصول
3-نیاز کمتر به نیروی انسانی
4-قابل اتوماتیک بودن سیستم آبیاری
5-از بین رفتن مشکلات علف هرز مزرعه و هزینه مبارزه با آن
6-توزیع به موقع و به اندازه آب و کود
7-بهبود کیفیت محصول و بازار پسندی آن
8-عدم نیاز به تسطیح
- آبیاری قطره ای نوع تیپ (گیاه ذرت) - آبیاری قطره ای(گیاه هندوانه)
3-آبیاری زیرزمینی
در سالهای اخیر انتقال آبیاری کشاورزی از سطحی به زیرزمینی و استفاده از لوله های تراوش کننده بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است .در این روش لوله های تراوا در زیرزمین در ناحیه ریشه قرار می گیرند و توسط این لوله های زیرزمینی تراوا آب و کود و سم و اکسیژن مستقیماً در اختیار ریشه گیاه قرار می گیرد.کل سیستم مانند روش آبیاری قطره ای است منتها در این روش به جای لاترالهای حامل قطره چکان ها یا روزنه ها لوله های تراوا (تراوش کننده)در زیر زمین و در ناحیه ریشه گیاه قرار می گیرند.به خاطر مزایای زیاد این سیستم در سالهای اخیر گرایش فوق العاده ای به این سیستم مشاهده می شودکه مسلماً روند این توسعه ادامه خواهد یافت. بطوریکه گفته می شود آینده کشاورزی در تصرف آبیاریهای زیر زمینی خواهد بود.
مزایای آبیاری زیرزمینی :
1-صرفه جویی در مصرف آب
2-افزایش محصول (تا دو سه برابر گزارش شده است)
3-صرفه جویی در مصرف کود و سم (صرفه جویی تا 50%)
4-صرفه جویی در مصرف انرژی (0/6 تا0/8 بار)
5-عدم نیاز به تسطیح
6-از بین رفتن تدریجی علف های هرز در باغات
7-قابل اجرا بودن در باغات و حتی در گلدان های منزل
8-جلوگیری از شیوع آفات
9-کاهش آلودگی زیست محیطی
10-عدم مزاحمت برای ماشین آلات و کارگران
11-مصونیت لوله های تراوا از گرما و سرما
12-مصونیت از آسیب و سرقت
13-قابل کنترل اتوماتیک
توصیه ها جهت روند بهتراجرای سیستم های تحت فشار:
1-ضرورت توسعه روش های آبیاری تحت فشار : توسعه اراضی آبی کشور با توجه به کمبود منابع آب موجود جز از طریق صرفه جویی در مصرف آب موجود امکان پذیر نمی باشد.افزایش سطح زیرکشت از طریق صرفه جویی در مصرف آب و بالا بردن راندمان آبیاری می تواند مورد توجه قرار گیرد .کنترل آب ،صرفه جویی و بالا بردن راندمان آبیاری در روش های سنتی موجود ،نیاز به صرف وقت و هزینه زیادی دارد.در این شرایط بهترین گزینه بالا بردن راندمان آبیاری از طریق تبدیل در روشهای آبیاری سطحی به آبیاری تحت فشار می باشد.اجرای این روش ها با ملاحظات لازم و مدیریت مناسب می تواند باعث افزایش راندمان آبیاری و تولید محصولات بیشتر شود.درست است که آبیاری تحت فشار باعث افزایش راندمان می شود ولی باید توجه داشت که در هر شرایطی نباید این روش ها را توصیه کرد و در صورتیکه آبیاری سطحی موجود بتواند از تلفات جلوگیری کند هیچ توجیهی برای تغییر روش ها وجود ندارد. هدف از تغییر روش آبیاری بهبود وضعیت آبیاری می باشد که این تغییر نباید بدون مطالعه و بررسی انجام گیرد چرا که در صورتیکه تغییر نامناسب باشد اثرات سوء و ترویج بد روش های جدید را به دنبال خواهد داشت که ضربه سختی بر پیکره رو به رشد این روش ها در کشور خواهد زد.در شرایط فعلی با توجه به اینکه چند سال از توسعه این روش ها در کشور می گذرد بایستی با ارزیابی و بررسی (بهره برداری ، فنی ، اجتماعی …)طرح های اجرا شده ،درجه موفقیت آنها در هر منطقه تعیین و راههای بالا بردن کیفیت روش های اجرا شده و راهکارهای توسعه طرح های جدید را تعیین نمود.
2- مراحل توسعه آبیاری تحت فشار :
1. بررسی وضعیت موجود
2. بررسی و ارزیابی طرح های اجرا شده در سال های اخیر
3. ارائه الگوی طراحی منطقه با توجه به طرح های اجرا شده و ارزیابی شده
4. اصلاح روش های اجرایی و ارائه راه حل برای تسریع روند توسعه
5. مطالعه و تحقیق روی روش های جدیدتر آبیاری تحت فشار و سازگار با شرایط اقلیمی مناطق مختلف
6. اجرای طرح های الگوی روش های نوین آبیاری تحت فشار در مناطق مختلف
7. ارائه طرح های مدیریتی و بهره برداری مناسب برای افزایش راندمانهای آبیاری
8.مطالعات اجتماعی و فرهنگی و آماده کردن زمینه پذیرش سیستم توسط زارعین منطقه
3- مراحل دستیابی به یک سیستم موفق در سطح مزرعه:
الف-طراحی :
1 –مطالعات اولیه شامل ؛
1. تهیه نقشه توپوگرافی با مقیاس های مناسب
2. تهیه اطلاعات مربوط به خاک (بافت ، ظرفیت مزرعه ای و نفوذپذیری خاک)
3. حداکثر ظرفیت نفوذپذیری در خاک
4. سرعت نفوذ آب در خاک
5. تعیین فاصله آبیاری
6. نیاز خالص و ناخالص آبیاری
7. ظرفیت سیستم
2 –طراحی روش آبیاری:
1. تعیین و طراحی نوع سیستم
2. تعیین بهترین آرایش لوله ها و آبپاش ها
3. طراحی لوله های جانبی (جنس ،قطر ،فشار…)
4. طراحی ایستگاه پمپاژ
ب-اجراء
اجرای یک سیستم آبیاری مهمترین قسمت به شمار می رود.در صورتیکه اصول بنیادی در طراحی در نظر گرفته شود بایسنی طرح را طبق نقشه طرح اجرا کرد و در اجرا از وسایل و تجهیزات مناسب و استاندارد استفاده نمود.
ج-ارزیابی و مدیریت سیستم
بعد از اینکه در یک مزرعه آبیاری تحت فشار طراحی و اجرا گردید بایستی در اولین فصل کار در مزرعه ارزیابی به عمل آیدتا نقاط ضعف آبیاری مشخص و نسبت به رفع آن اقدام گردد.
توسعه کمی و کیفی آبیاری تحت فشار بستگی به این دارد که طرح های اجرا شده به صورت اصولی به انجام برسدو سیاست کلی بر مبنای اصول علمی استوار گردد.نکته آخر اینکه در صورتی می توان حداکثر استفاده از منابع محدود آب به عمل آورد که طرح های در نظر گرفته شده در این زمینه با شرایط موجود منطقه و پارامترهای لازم جهت طراحی تطبیق داده شوند و این امر به جز با انجام تحقیقات در موارد فوق امکان پذیر نخواهد بود.
منابع:
1. ابریشمی .م و علیزاده .ا. 1372 ،آبیاری بارانی .انتشارات آستان قدس رضوی
2. ابراهیمی .م .1376 .روش های طراحی سیستم های آبیاری تحت فشار.انتشارات معاونت زیربنایی وزرات کشاورزی
3. بی نام. 1376 .شناخت و کاربرد دستگاه آبیاری بارانی .انتشارات دفتر توسعه برنامه های ترویجی و مشارکت فنی وزارت جهاد کشاورزی
4. بی نام. 1376 .شناخت و کاربرد دستگاه آبیاری قطره ای .انتشارات دفتر توسعه برنامه های ترویجی و مشارکت فنی وزارت جهاد کشاورزی
5. سلطانزاده .ح. 1372 .ارزیابی و مقایسه روش های مختلف طراحی آبیاری شیاری و انتخاب روش بهینه .گزارش پژوهشی سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی .نشریه شماره 10.
6.علیزاده .ا. و .ضیابان .ح .1369 .آبیاری قطره ای .انتشارات آستان قدس رضوی
7.علیزاده .ا .1374 .اصول طراحی سیستم های آبیاری .آستان قدس رضوی
(دکتر ریاحی ، مهندس زینتی)
